Indonesia Digest


 Global Digest







Indonesia Digest


Current Affairs




Sukarno years



Asia Relations



 1965 Gestapu



US relations

World Bank/IMF

Silent Genocide

 Suharto years


Global Rulers

  Rule By Secrecy

 US Relations 64-68

Suharto Obit


East Timor












Page 1

Page 2

Page 3

Page 4

Page 5

The Indo's





















Dutch Relations

Independence Struggle

The Indo's



Indonesia profile - Timeline

Asia / 23 July 2014


A chronology of key events:








The Dutch Return, This Time as Friends
By Abdul Khalik on 8:25 am November 20, 2013.

The Hague/Jakarta. Cornelis de Houtman, the first Dutch traveler to arrive in Indonesia and generations of other Dutch officials, traders and investors that came later, knew well how Indonesia could provide a lifeline for the Netherlands for hundreds of years, while making themselves very rich in the process.

And now, with Europe still struggling to cope with an economic downturn, Indonesia’s significance is back on the table, offering massive opportunities for the Dutch economy.

The Netherlands is sending its largest delegation since the independence of its former colony in 1945, a visit that has been dubbed by Dutch Prime Minister Mark Rutte as “the most serious effort to synergize the two countries that have deep historical ties for the sake of present and future mutual benefits.”

Rutte, who leads 200 businesspeople representing more than 100 companies and research institutes on a three-day visit, will meet today with President Susilo Bambang Yudhoyono as the Netherlands aims to build a new chapter of deeper cooperations with Indonesia, while trying to offset incidents that have damaged relations with its former colony in recent years.
“We have a long and difficult history together. But we must focus on the future, not only on the past, for the mutual benefits of the two countries,” Rutte told the Jakarta Globe in an interview in his office last week.

New era of relations
To show that the visit is historic and crucial, Rutte and Yudhoyono will sign an unprecedented joint declaration on comprehensive partnership between the two countries to take the relations to a new high.

The declaration will become an umbrella agreement for both countries to boost their cooperation further.
“The declaration marks the new era of our relations and cooperation. The partnership will focus on water management, logistics, infrastructure, food security and agriculture and education,” said Rutte, who will be accompanied by several key ministers and officials, including Minister for Foreign Trade and Development Cooperation Lilianne Ploumen and Minister for Agriculture Sharon Dijksma.

Rutte stressed that what is important for both the Netherlands and Indonesia is how the countries can benefit each other in the future.

Bernard Bot, an influential Dutch senior diplomat and former foreign minister, who declared in 2005 that the Netherlands acknowledged Indonesia’s independence in 1945, agreed that it’s time for both countries to come to terms with past and move ahead. “There’s so much we can do together for the sake of our future,” he said.
“It’s for real now,” Retno LP Marsudi, the Indonesian ambassador to the Netherlands, said in a separate interview.

Concrete offers
On water management, the Netherlands has funded a master plan for a massive sea wall in Jakarta Bay to prevent tidal flooding and to manage the flow of water within the capital.
The area behind the 35-kilometer long, 15-kilometer wide wall will be turned into office complexes, malls and other commercial buildings. There is even a plan to relocate all government offices to the area once it is completed by 2025.
“The master plan will be finished by early next year and groundbreaking will begin later in the year,” Retno said.

The Netherlands, Rutte said, has always had to deal with high water and sea waves in order to survive, considering that the country is partly below sea level. He added that his country would bring state-of-the-art technology for Indonesia to use.
“It’s time for the Netherlands to empower Indonesians by equipping them to fish, not by merely providing the fish,” said Jesse Kuijper, a businessman who will join Rutte to Jakarta and who heads the Netherlands-based Indonesia-Nederland Society.

On logistics, Dutch companies could help Indonesia build world-class seaports across the country while in agriculture several Dutch firms have offered their Indonesian counterparts investment and technology to enable the country’s farmers to produce food with the latest technology at a time when prices are rising and the nation is struggling to feed its people.
“The Netherlands is the world’s second-largest exporter of agricultural products, and we have many areas we can work together,” said Rutte.

In education, Indonesia has asked the Netherlands to treat Indonesian students as local students, so that they pay lower tuition fees. “It would be an excellent gesture from the Dutch government if the Indonesian students are treated as locals,” said Kuijper.

Difficult time in Europe
Rutte acknowledged that Europe and the Netherlands are facing tough times. “We have a difficult period at the moment. I do believe that we have made good strides but there is still a long way to go,” he said.
He said he admired Indonesia’s high economic growth of 6 percent annually. “We are jealous,” he said, smiling.
The latest figures from the Dutch Central Bureau of Statistics (CBS) show the Netherlands economy grew by just0,1 percent in the last quarter compared to the previous.

The CBS also reported that there were 46,000 fewer jobs in the third quarter.
“Indonesia can offer Dutch businesspeople a place for investment with a huge market of 240 million people and a growing middle class of over 100 million, as well as entry gate to the bigger market of Asean,” said Aleksius Jemadu, dean of Pelita Harapan University’s School of Social and Political Sciences.

He said the Netherlands now sees Indonesia as a successful democracy with long-term stability. “Relations between Indonesia and the Dutch should be more special — more than other ties — because we have a long history together. We can synergize, with Indonesia providing natural resources and markets and the Dutch providing capital, knowledge and technology,” Aleksius said.
He added that the Netherlands can offer Indonesia the opportunity to become a producer and not just a consumer. “It is now depending on Indonesia to realize the goals,” Aleksius said.

The Netherlands already is Indonesia’s second-biggest trading partner in Europe. In 2012, trade between the two countries was worth $4.7 billion.

Blast form the past
Relations between Indonesia and the Netherlands have experienced ups and downs, with two incidents proving particularly embarrassing for leaders of both countries in the last few years.
President Yudhoyono was forced to cancel his trip to the Netherlands in 2010 after a group of Moluccan independence activists filed a motion in the Dutch courts to arrest the president for gross human right violations in Maluku and Papua.
Relations became tense after the trip was canceled, with many in Indonesia blaming the Dutch for insulting Yudhoyono.
The relations plunged into a new low when the Dutch government had to cancel the sale of Leopard tanks to Indonesia last year after the parliament voted to reject the deal. Indonesia then angrily turned to Germany to buy the same tanks.

Rutte, who loves Indonesian food like nasi goreng and sate and whose parents lived for some time in Indonesia, gave assurances such incidents would not happen again under his administration. “In fact, we are expecting President Yudhoyono to visit us next year,” he said.

About the Moluccan activists, Retno said everybody has the right to keep on dreaming. “But the question is whether or not it is realistic.”
She said relations between the two countries are getting better, with both sides understanding and trusting each other.
Retno also said the close connections between the people of the two countries meant Indonesia and the Netherlands could not afford to let relations cool.

Currently, 10 percent of the Netherlands’ 17 million population has direct or indirect links to Indonesia. And every year, Retno said, thousands of Indonesians travel to the Netherlands as tourists or for business, with the Dutch doing likewise.
Aleksius said fewer and fewer people in Indonesia see the Netherlands as a former colonial power.

“I don’t think it matters much now. People are becoming pragmatic, seeking concrete benefits and looking forward instead of being bothered by the past,” he said.





APRIL 30, 2013







Willem-Alexander becomes new Dutch king


Tuesday April 30, 2013

AMSTERDAM (AP) — Millions of Dutch people dressed in orange flocked to celebrations around the Netherlands Tuesday in honor of a once-in-a-generation milestone for the country's ruling House of Orange-Nassau: after a 33-year reign, Queen Beatrix abdicated in favor of her eldest son, Willem-Alexander.

At 46, King Willem-Alexander is the youngest monarch in Europe and the first Dutch king in 123 years, since Willem III died in 1890. Like Beatrix before him, Willem-Alexander has assumed the throne at a time of social strains and economic malaise.














The Battle of Java 1942  

  Mar 2, 2012

The Battle of Java (Invasion of Java, Operation J) was a battle of the Pacific theatre of World War II. It occurred on the island of Java from 28 February-12 March 1942. It involved forces from the Empire of Japan, which invaded on 28 February 1942, and Allied person






Nederlands-Indië in foto's, 1860-1940

Een collectie van het Koninklijk Instituut voor taal-, land- en volkenkunde
Fotografie in Nederlands-Indie












De Indische Startpagina: het unieke vertrekpunt
voor iedereen die iets van Nederlands-Indie wil weten





The Netherlands East Indies

A colonial history
The Netherlands East Indies, East Indies and the East are names that were used for today’s Indonesia in the days of Dutch rule. Poetic names were also coined, like the Indian Islands Empire or Emerald Belt. The three and a half centuries of Dutch colonialism in the Indonesian archipelago are the subject of this exhibition.







Dutch East Indies 





Dutch East Indies 1602-1949 Part I

Part I: The Dutch East India Company

The Dutch East Indies (Dutch: Nederlands-Indië; Indonesian: Hindia-Belanda) was a Dutch colony that became modern Indonesia following World War II. It was formed from the nationalised colonies of the Dutch East India Company, which came under the administration of the Netherlands government in 1800







Dutch East Indies 1602-1949 Part II

Part II: Conquest and exploitation of the Indies

The Dutch East Indies (Dutch: Nederlands-Indië; Indonesian: Hindia-Belanda) was a Dutch colony that became modern Indonesia following World War II. It was formed from the nationalised colonies of the Dutch East India Company, which came under the administration of the Netherlands government in 1800




Dutch East Indies 1602-1949 Part III

Part III: National awakening & Fall of the East Indies

The Dutch East Indies (Dutch: Nederlands-Indië; Indonesian: Hindia-Belanda) was a Dutch colony that became modern Indonesia following World War II. It was formed from the nationalised colonies of the Dutch East India Company, which came under the administration of the Netherlands government in 1800.






World War II Database



Dutch East Indies
Alliance Allies - Minor Member Nation or Possession
Possessing Power Netherlands
Entry into WW2 8 Dec 1941
Population in 1939 60,727,233
Civilian Deaths in WW2 4,000,000

Contributor: C. Peter Chen

The Dutch East Indies, or Netherlands East Indies, was formed as a colony of the Netherlands in 1800 when the country nationalized the Dutch East India Company. It expanded to the territories seen on the eve of WW2 with the annexation of the Bird's Head Peninsula in western New Guinea in 1920. In 1941, the Dutch East Indies produced large quantities of coffee, tea (20% of the world's supply), cacao, coconut (25% of the world's supply), sugar, pepper, tobacco, rubber (35% of the world's supply), quinine (most of the world's supply), and oil (significant portion of the world's supply). The islands were the Netherland's main source of raw materials; very little industry was developed in the Dutch East Indies. In the 1900s the Dutch began to implement better flood control, education, and other programs to help the colonial subjects, but ultimately these programs were not effective. As main the interest for the Dutch colonial administration for the colony was trade, the Dutch language was never forced upon the local population; instead, the popular Riau dialect of Malay language was adopted as the official language so that trade would not be hindered; this official language would later involve into the modern Indonesian language.

The Netherlands declared war on Japan on 8 Dec 1941, and the Dutch forces fought against the Japanese under the American-British-Dutch-Australian Command (ABDACOM) structure. Celebes was invaded during the night of 10 to 11 Jan 1942, while Tarakan, Borneo was taken in mid-Jan. In late Feb, Japanese naval forces defeated the Allied fleet at the Java Sea while Japanese Army troops landed on Java. The Dutch ground forces, though slightly better armed than their counterparts in Europe during the German invasion in 1940, were unable to stop the Japanese invasion and surrendered on 8 Mar 1942. This ended 300 years of Dutch influence in the South Pacific.

A small number of Dutch servicemen remained in the theater and participated in various campaigns in the Pacific War. Dutch pilots who fled to Australia in early 1942 formed the No. 18 Squadron RAAF in Apr 1942 and No. 120 Squadron RAAF in Dec 1943 to continue the fight, for example. Dutch soldiers also played a part in the 1945 invasion of Borneo.

While most colonial members of the Dutch forces in Dutch East Indies were released back into the population, thousands of both military and civilian Dutch were placed in prison camps; some of them were later deported to Japan, Thailand, Malaya, and Burma as forced laborers. The Japanese were initially welcomed by the local populations, who viewed Japan as a friendly neighboring power who had liberated the Pacific Islands from European colonialism. In Jul 1942, Indonesian nationalist leader Sukarno publicly offered support for the Japanese war effort, for example, and his organization would continue to receive Japanese support throughout the entire occupation. Certain Japanese action in the islands, however, revealed their true intentions. Thousands among the local population were conscripted as forced laborers, while raw materials and food were shipped abroad, causing material shortages and starvation.

The Japanese occupation administration divided the Dutch East Indies into three regions for defense purposes. Sumatra was defended by the 25th Army, Java and Madura by the 16th Army, and Borneo and the remaining major islands by the 2nd South Fleet of the Japanese Navy. The Allied campaign across the South Pacific ultimately bypassed most of the populous islands except for New Guinea and Borneo, thus most of the population centers were saved from destruction but remained under Japanese rule until the end of the Pacific War.

After the war, most of the 300,000 Japanese were deported back to Japan in phases. 1,038 were kept behind for war crimes trials; 969 would be found guilty, and 236 would be given death sentences.

On 18 Aug 1945, Sukarno declared an independent Indonesia. On 27 Oct, the Battle of Surabaya broke out between Indonesian nationalists and British and Dutch forces, the first major action in what was to become a four-year long war for independence. On 27 Dec 1949, the war ended with the Dutch-Indonesian Round Table Conference, with the Dutch ceding control of the majority of the former Dutch East Indies to the Republic of the United States of Indonesia. The member nations would dissolve themselves into the Republic of Indonesia by the end of 1950, forming the Indonesian nation today.

The western half of New Guinea remained under Dutch control as Dutch New Guinea. In the 1950s, the Dutch prepared the territory for full independence, and held elections in 1959 for the New Guinea Council. On 1 Oct 1962, the Netherlands handed the territory over to the United Nations Temporary Executive Authority. On 1 May 1963, control was given to Indonesia, who renamed the western half of New Guinea as West Irian and later Irian Jaya. In 1969, a referendum was held, the result of which made Irian Jaya officially a part of Indonesia.

Source: Wikipedia

Events Taken Place in Dutch East Indies

Dutch East Indies Campaign, Borneo

15 Dec 1941 - 1 Apr 1942

Dutch East Indies Campaign, Celebes and Moluccas

11 Jan 1942 - 10 Feb 1942

Dutch East Indies Campaign, Java

4 Feb 1942 - 31 Mar 1942

Dutch East Indies Campaign, Sumatra

13 Feb 1942 - 28 Mar 1942

New Guinea-Papua Campaign, Phase 2

8 Mar 1942 - 4 Mar 1943

New Guinea-Papua Campaign, Phase 3

30 Sep 1943 - 23 May 1945

Operation Cockpit and Operation Transom

19 Apr 1944 - 17 May 1944

Battle of Morotai

15 Sep 1944 - 14 Jan 1945








15 August 1945 to 31 March 1946 Only

[NOTE: This is the complete text of a published document prepared in 1946 by historians assigned to the G-3 Section of the General Headquarters of the United States Army Forces Pacific to provide a preliminary chronology of the initial occupation of Japan following the end of World War II. It was submitted to the Office of the Chief of Military History (now US Army Center of Military History) and is contained in the Historical Manuscripts Collection (HMC) under file number 8-5.1 AB. Citations to this document should contain that call number as well as the title. It is reproduced on the Internet with only minimal adjustments to meet the requirements of Hypertext Markup Language. There were no page numbers in the original document.]



Continued Pressure on Japan
By the end of June 1945, United States forces had advanced their Pacific battle line thousands of miles from Australia and Pearl Harbor to reach the very threshold of the Japanese Homeland. They had overcome an enemy who fought with fierce tenacity and had solved unprecedented problems of logistics and enormous distance as they progressively occupied the coasts of New Guinea and New Britain, secured the strategic islands of the Solomons, Admiralties, Marianas, and Palaus, established airfields on Iwo Jima, moved into the Halmaheras, swept through the entire Philippines, and stood poised on Okinawa, the last military barrier to Japan Proper. (Plate No. 126)

Allied power dominated the land, sky, and sea of the western Pacific. General MacArthur's divisions had retaken vast island territories seized by Japan's armies at the outbreak of war and were now preparing to invade Japan itself. Huge formations of American Superfortresses pounded military and industrial targets on the Japanese mainland with increasing power. The U. S. Pacific Fleet had progressively cleared the ocean of Japanese warships in successive battles which stretched from the waters of Midway to the East China Sea and had bottled the decimated remnants of the Imperial Navy within their base ports. Even in its own Inland Sea and Tokyo Bay, the enemy fleet found neither respite nor refuge as fast American carriers navigated freely off the shores of Honshu and sent their bombing planes to hammer the great anchorages at Kure and Yokosuka. The time was ripe to hurl the whole might of the Allies against the defenses of Kyushu as the first step in Operation "Downfall."

Full Article





Timeline of Events





Aanloop naar de oorlog
De opkomst van het Indonesische nationalisme en de (dreiging van) oorlog in Europa zorgen voor onrust in Nederlands-Indië.

Nederlands-Indië komt rond 1900 vrijwel volledig onder Nederlands gezag. Ondanks de Nederlandse ethische politiek die de kolonie meer zelfstandigheid geeft, ontwikkelt het Indonesische nationalisme zich krachtig. De Tweede Wereldoorlog in Europa raakt ook Nederlands-Indië het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) wordt gemobiliseerd tegen een mogelijke aanval door Japan.

Politiek-militaire ontwikkelingen
Pearl Harbor
Met een verrassingsaanval op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor in Hawaï opent Japan op 7 december 1941 de strijd tegen de westerse mogendheden. Een dag later verklaren Amerika, Groot-Britannië en Nederland (vanuit Londen) de oorlog aan Japan. In dezelfde maand bundelen de westerse mogendheden hun militaire krachten in het ABDA-Command.

Inval in Nederlands-Indië
In januari 1942 overmeestert Japan het eiland Tarakan, voor de kust van Borneo, om daarna de andere eilanden van de archipel
te bezetten. KNIL-detachementen verweren zich. Na de slag in de Javazee, die op 28 februari 1942 eindigt met een nederlaag van de geallieerde vloot onder schout-bij-nacht Karel Doorman, landen de Japanse troepen op 1 maart op Java, het laatste bolwerk. Gevechten tussen het Japanse leger en het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) volgen.

Japanse bezetting
De Japanse bezetting van Nederlands-Indië doorbreekt de koloniale verhoudingen. Japan wil het leiderschap van een Groot-Aziatische Welvaartssfeer. Aanvankelijk steunen de meeste Indonesiërs de Japanners, totdat de omstandigheden in de loop van de oorlog verslechteren. De Japanners dwingen miljoenen Indonesische mannen om als romusha te werken.

In januari 1942 valt het Japanse leger Nederlands-Indië binnen. Het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) capituleert op 8 maart 1942. De Japanners isoleren de Europeanen van de Aziatische bevolking in krijgsgevangenen- of burgerkampen; de Indo-Europeanen moeten op grond van hun Aziatische afkomst in de Indonesische bevolking opgaan.
Op Java blijft deze laatste groep buiten de kampen, op de andere eilanden worden de Indo-Europeanen wel geïnterneerd.

Japans bestuur
Het KNIL capituleert op 8 maart 1942 waarna Nederlands-Indië onder Japans militair bestuur komt. De Japanners militariseren de samenleving. Jonge Indonesiërs worden getraind in (para)militaire organisaties als de PETA, en komen als hulpsoldaten (heiho’s) in dienst van de Japanners.

Indische regering
De Indische regering wijkt uit naar Australië en vestigt zich in Brisbane. Ook een deel van het KNIL gaat naar Australië en bestrijdt Japan van daaruit, samen met de Australiërs. Het KNIL staat onder Amerikaans opperbevel van generaal Douglas MacArthur. De Koninklijke Marine wijkt uit naar Ceylon (het huidige Sri Lanka).

Capitulatie Japan
In de loop van 1945 verloopt de Japanse strijd minder voortvarend. De Japanse bezetter benadert Indonesische nationalisten, die zich willen voorbereiden op Indonesische onafhankelijkheid. Het Japanse legerhoofdkwartier belooft de nationalistische leiders Soekarno en Hatta dat Japan de onafhankelijkheid van Indonesië zal erkennen. De oorlog duurt uiteindelijk tot 15 augustus 1945, de dag waarop Japan zich aan de geallieerde strijdkrachten overgeeft.

Sociaal-economische veranderingen
Japan droomt van Zuidoost-Azië als een economische grootmacht.
De Groot-Aziatische Welvaartssfeer, onder leiding van Japan, zou zich daarbij met behulp van de eigen hulpbronnen in zijn economische behoeften moeten voorzien. Nederlands-Indië, rijk aan grondstoffen zoals aardolie, rubber, bauxiet en tin, is in de ogen van Japan een belangrijk onderdeel van dit gewenste machtsblok.

Japan wil Europese burgers zo veel mogelijk uit de samenleving weren. Zij interneren hen daarom in burgerkampen. Indo-Europeanen moeten vanwege hun Aziatische herkomst in de Indonesische bevolking opgaan.
Tijdens de Japanse bezetting verslechtert de situatie van vele Nederlanders en Indo-Europeanen, die voor de oorlog vaak de betere posities hadden en grote woningen bezaten.

Dagelijks leven
Verbod op Nederlands
Het dagelijks leven wordt gecompliceerder. Banktegoeden worden bevroren, salarissen worden verlaagd of niet meer uitbetaald en pensioenen worden stopgezet. Niemand mag nog Nederlands praten, Nederlandstalige scholen sluiten en de Nederlandse pers en radio zijn verboden.

Vanaf april 1942 moeten alle Nederlanders boven de 17 jaar op Java zich verplicht registreren. De Japanners onderscheiden ‘volbloed’ Nederlanders, Belanda-Indo’s en Indonesiërs. In sommige plaatsen gebruikt men meer categorieën, waardoor willekeurige registraties ontstaan op basis van bijvoorbeeld de kleur ogen en de kleur van het haar.

Na de registratie worden de mannen geïnterneerd, met uitzondering van mannen die (tijdelijk) nodig zijn om het openbare leven op gang te houden. In oktober 1942 volgt de internering van vrouwen, kinderen en ouderen in burgerkampen. De Japanse bezetter neemt de achtergebleven eigendommen in beslag. In totaal worden ongeveer 100.000 van de circa 320.000 Nederlanders geïnterneerd. De niet-geïnterneerde Nederlanders zijn voor een groot deel Indo-Europeanen. Zij blijven grotendeels buiten de kampen, althans, op Java. Daarbuiten worden Indo-Europeanen wel geïnterneerd.

Gevangenen en geïnterneerden krijgen het in de loop van de oorlog steeds slechter. Na mei 1945, het laatste jaar van de bezetting, stijgt het aantal sterfgevallen door ziekte, uitputting en ondervoeding zeer snel.
En hoewel Japan op 15 augustus 1945 capituleert, bereikt dit nieuws de geïnterneerden in de kampen soms pas vele dagen of zelfs weken later.

Buiten de kampen
De Japanners willen dat de Indo-Europeanen zo veel mogelijk in de Indonesische bevolking integreren. Voor hen gelden dus dezelfde maatregelen en onzekerheden als voor de Indonesiërs. Zo heeft iedereen buiten de kampen verplicht corvee in het wijkenstelsel (toenarigoemi-systeem). De levensomstandigheden zijn vaak niet veel beter dan in de krijgsgevangenen- of interneringskampen.

De Japanse bezetter zet bestaande verhoudingen en loyaliteiten tussen de bevolkingsgroepen op scherp. Sommige (Indo-)Europeanen en Indonesiërs verzetten zich tegen de Japanners. Ook in de kampen verzetten sommige krijgsgevangenen
en geïnterneerde burgers zich tegen de slechte omstandigheden. Elke vorm van verzet wordt door Japan onderdrukt.

Het eind van de Japanse bezetting betekent nog geen vrede. De strijd om de onafhankelijkheid van Indonesië breekt uit.
Op 15 augustus 1945 eindigt de Tweede Wereldoorlog met de capitulatie van Japan. Het geweld gaat echter door.
De strijd om de onafhankelijkheid van Indonesië breekt uit. Op 17 augustus 1945 roepen Soekarno en Hatta de republiek Indonesië uit, maar Nederland erkent deze niet. Indonesische strijdgroepen proberen ondertussen de leiding van de Japanners over te nemen – desnoods met geweld. Deze bloedige Bersiap-periode duurt tot het voorjaar van 1946.
De Indonesische republikeinse regering heeft het geweld van de strijdgroepen nauwelijks onder controle.
Voor hun eigen veiligheid én om ze te isoleren worden Nederlanders en Indo-Europese burgers in de republikeinse gebieden in kampen geïnterneerd.

Na de Bersiap-periode wisselen onderhandelingen, onrust en gewelddadige strijd elkaar af. Op 27 december 1949 volgt de onafhankelijkheid van Indonesië.
Na de Bersiap-periode blijft het hectisch met afwisselend onderhandelingen, onrust en gewelddadige strijd. Nederland bestrijdt de republiek Indonesië in de zogenaamde eerste en tweede politionele acties (juli-augustus 1947 en december 1948-januari 1949). Internationale druk op Nederland is het gevolg. Op 27 december 1949 wordt Indonesië onafhankelijk als Verenigde Staten van Indonesië. Alle Nederlandse staatsburgers in Indonesië moeten kiezen tussen de Nederlandse of Indonesische nationaliteit. De keuze tussen in Indonesië blijven of het land verlaten was een groot dilemma, met name voor de Indo-Europeanen. In totaal zullen ongeveer 300.000 Nederlanders en Indo-Europeanen naar Nederland repatriëren en migreren.

Kwestie Nieuw-Guinea
Zowel Nederland als Indonesië claimen Nieuw-Guinea, dat buiten de soevereiniteitsoverdracht viel. De bevolking zelf wenst onafhankelijkheid.
Bij de soevereiniteitsoverdracht heeft Nederland Nieuw-Guinea behouden.
Maar ook Indonesië maakt aanspraak op Nieuw-Guinea en infiltreert het gebied sinds 1949. De bevolking van West-Papua
wenst echter onafhankelijkheid, van zowel Nederland als van Indonesië. De verhoudingen verslechteren. In december 1957
dwingt de Indonesische regering alle Nederlanders het land te verlaten. Ruim 70.000 personen gaan terug naar Nederland.
Onder internationale druk draagt Nederland het beheer van Nieuw-Guinea over aan de Verenigde Naties (VN), dat het bestuur later weer overdraagt aan Indonesië.

Indische gemeenschap 1963 – heden
De relatie tussen Nederland en Indonesië blijft complex tot in de jaren negentig. Pas in 2005 aanvaardt Nederland de onafhankelijkheid van Indonesië op 17 augustus 1945 ‘in politieke en morele zin’.

Na het conflict rond Nieuw-Guinea herstellen Nederland en Indonesië voorzichtig de diplomatieke betrekkingen. In de jaren zeventig geeft Nederland veel ontwikkelingshulp aan Indonesië, op voorwaarde dat de schendingen van mensenrechten onder president Soeharto zouden stoppen. Indonesië ziet dat als bemoeienis met binnenlandse zaken en de contacten tussen Nederland en Indonesië worden verbroken. Repatrianten en migranten vinden in Nederland uiteindelijk een plek op de arbeidsmarkt. Vergoeding van oorlogsschade en het inhouden van salarissen van Indische Nederlanders blijft een belangrijk strijdpunt.





















USS Missouri
Official surrender of Japan
2 September 1945








Japan Surrenders

The Japanese envoys sign the Instrument of Surrender on board the U.S.S. MissouriOn September 2, 1945, the Japanese representatives signed the official Instrument of Surrender, prepared by the War Department and approved by President Truman. It set out in eight short paragraphs the complete capitulation of Japan. The opening words, "We, acting by command of and in behalf of the Emperor of Japan," signified the importance attached to the Emperor's role by the Americans who drafted the document. The short second paragraph went straight to the heart of the matter: "We hereby proclaim the unconditional surrender to the Allied Powers of the Japanese Imperial General Headquarters and of all Japanese armed forces and all armed forces under Japanese control wherever situated."

That morning, on the deck of the U.S.S. Missouri in Tokyo Bay, the Japanese envoys Foreign Minister Mamoru Shigemitsu and Gen. Yoshijiro Umezu signed their names on the Instrument of Surrender. The time was recorded as 4 minutes past 9 o'clock. Afterward, Gen. Douglas MacArthur, Commander in the Southwest Pacific and Supreme Commander for the Allied Powers, also signed. He accepted the Japanese surrender "for the United States, Republic of China, United Kingdom, and the Union of Soviet Socialist Republics, and in the interests of the other United Nations at war with Japan."

On September 6, Col. Bernard Thielen brought the surrender document and a second imperial rescript back to Washington, DC. The following day, Thielen presented the documents to President Truman in a formal White House ceremony. The documents were then exhibited at the National Archives after a dignified ceremony led by General Wainwright. Finally, on October 1, 1945, they were formally received (accessioned) into the holdings of the National Archives.



After MacArthur's signature as Supreme Commander,
the following representatives signed the instrument of surrender
on behalf of each of the Allied Powers:




Fleet Admiral Chester Nimitz for the United States (9:12 a.m.).

General Hsu Yung-Ch'ang for the Republic of China (9:13 a.m.)

Admiral Sir Bruce Fraser for the United Kingdom (9:14 a.m.)

Lieutenant General Kuzma Derevyanko for the Soviet Union (9:16 a.m.)

General Sir Thomas Blamey for Australia (9:17 a.m.)

Colonel Lawrence Moore Cosgrave for Canada (9:18 a.m.)

Général d'Armée Philippe Leclerc de Hauteclocque for France (9:20 a.m.)

Lieutenant Admiral C.E.L. Helfrich for the Netherlands (9:21 a.m.)

Air Vice-Marshal Leonard M. Isitt for New Zealand (9:22 a.m.)






The Final Months of the War With Japan

Table of Contents

I. Setting the Goals--Debating and Planning for a Ground Invasion
Examining the Options
Invasion Preparations Begin
Invasion Date Set, Commander Named

II. Assessing the Opposing Forces
SIGINT Provides the Window
Evidence of Japanese Preparations

III. President Truman Discusses Invasion Plans With His Military Advisers
Centrality of the Casualty Issue
Presenting the Case
President Gives the Okay

IV. Tracking the Japanese Buildup As Allied Leaders Meet at Potsdam
A Burst of Discoveries
SIGINT Picture Raises Concerns for Invasion Plans

V. Top US Officials' Views of the SIGINT Picture
What Did They Know and When Did They Know It?
Did the SIGINT Picture Affect the Discussions at Potsdan?

VI. The Decision To Use the Atomic Bomb

VII. What If the A-Bomb Had Not Been Ready?
Re-Evaluation of the Casualty Estimates?
The Argument for Staying the Course
Looking for a Middle-Ground Strategy
Implications of Soviet Entry Into the Pacific War
Weighing Alternatives
Japanese Perspectives










March 8, 1945








Bevrijding Nederlands Indie

Amerikanen verslaan Japan

Atoombommen op Japan


Nederlands Indie voor de oorlog

Indonesisch Nationalisme

Nederlands Indie Mei 1940 - Maart 1942

Jappen kampen

Opkomst Japan

Dwangarbeid voor Japan

In orrlog met Japan

Amerika verslaat Japan


Japan Capitulates, August - September 1945

The first ten days of August 1945 had been disastrous for Japan. Having seemingly ignored the 26 July Potsdam Declaration of Allied terms, the beaten and increasingly devastated nation's military clung to hope that the coming invasion of the home islands would be beaten back at great cost to the invaders, making possible a more favorable negotiated peace.

However, on 6 August, the Hiroshima atomic bombing demonstrated that the "prompt and utter distruction" promised by the Potsdam Declaration was now at hand. That message was reinforced by the Nagasaki bomb three days later. A fast-moving Soviet invasion of Manchuria on the same day shattered any expectation that Japan's large army could hold back her enemies' conventional forces. This triple shock prompted, after several difficult meetings of his chief officials, the Japanese Emperor's decision to end the War by accepting the Allies' terms, a decision announced on 14 August.

Eighteen days of celebrations, preparations, prisoner of war recovery and initial occupation activities by the Allies followed, initially with considerable wariness of possible Japanese treachery. Things went relatively smoothly, though, building to a dramatic climax on 2 September 1945 in Tokyo Bay, when representatives of Japan's government and her military signed the Instrument of Surrender on board USS Missouri (BB-63).

This page presents a special pictorial selection on reactions to Japan's capitulation and on the journey of a group of Japanese envoys to receive surrender instructions. It provides links to additional photographs on these subjects, and to selected views and broader coverage of other aspects of Japan's surrender.

The following pages offer more extensive visual coverage of reactions to Japan's capitulation and of the flight of Japanese envoys to Manila to receive surrender instructions:

Reactions to Japan's Capitulation, August 1945 - Getting the "Word"

Victory celebrations in the United States, 14 August 1945

Victory celebrations in the Pacific, 14-15 August 1945

Other Victory Celebrations, circa August 1945

Japanese Envoys Fly to Manila, 19-20 August 1945

For overviews and special image selections on other aspects of Japan's surrender, plus links to broader pictorial coverage on these subjects, see:

Allied Fleet off Japan, 15 August - 2 September 1945

Initial Occupation of Japan, 28 August - 2 September 1945

Formal Surrender of Japan, 2 September 1945

Surrender of Japanese Forces Outside of Japan, 22 August - mid-September 1945




Morotai Surrender Ceremony - September 9, 1945

Researched by Peter Flahavin

On Morotai Island on 9 September 1945, before an assembly of more than 10,000 Australian and allied troops the Commander-in-Chief of the Australian Military Forces (General Sir Thomas Blamey) accepted the formal surrender of all Japanese in the eastern half of the Netherlands East Indies. The instrument of surrender was Japanese signed by Lt-General Teshima, Commander of the Japanese Second Army, comprising about 126,000 Japanese.

The ceremony was staged at the fourth side of a hollow square wherein the Japanese entourage, dwarfed by their stalwart guard, waited in crestfallen silence. General Blamey, accompanied by his senior staff officers, arrived and read the terms of surrender to the Japanese. On being ordered to sign the document General Teshima saluted, unbuckled his sword and, after bowing, proffered it as the token of a beaten foe. He sat down and signed deliberately and unhurriedly, rose and again saluted. Signatures were then added by the Japanese naval officers Captain Toru Oyama and Captain Minoru Toyama.


General Blamey then signed, indicating acceptance of the surrender, and made a strong speech,
directed at the delegation but his words expressed the feelings of the Australian army.

Field Marshal Sir Thomas Albert Blamey, GBE, KCB, CMG, DSO, ED was an Australian general of the First and Second World Wars,

General Blamey Speech

”..In receiving your surrender I do not recognize you as an honorable
and gallant foe, but you will be treated with due but severe courtesy
in all matters

I recall the treacherous attack on Australian ally, China.
I recall the treacherous attack upon the British Empire and upon the
United States of America in December 1941, at a time when your
authorities were making the pretense of ensuring peace between us.
I recall the atrocities inflicted upon the person of Australian nationals as prisoners of war and internees, designed to reduce them by punishment
and starvation to slavery. In the light of these evils I will enforce most rigorously all orders issued to you, so let there be no delay or hesitation
in their fulfillment at your peril.



The Japanese navy has been destroyed. The Japanese merchant fleet has been reduced to a mere fraction. The Japanese armies have been beaten everywhere and all that remained for them was to await their total destruction. Japanese cites lie in waste and Japanese industry has been destroyed. Never before in history has so numerous a nation been so completely defeated. To escape the complete destruction of the nation, the Emperor of Japan has yielded to the Allied forces, and an instrument of total surrender has been signed in his name. He has Charged you to obey the orders which I shall give you.

In carrying out these orders the Japanese army and navy Organizations will be retained for convenience. Instructions will be issued by the designated Australian
commanders to the commanders of the respective Japanese forces, placing upon you and your subordinate commanders the responsibility for carrying out your Emperor's directions to obey all orders given by me to you.
You will ensure that all Allied personnel, prisoners of war or internees in Japanese hands are safeguarded and nourished and delivered over to Allied commanders. You will collect, lay down and safeguard all arms, ammunition and instruments of war until such time as they are taken over by the designated Australian commanders. You will be given adequate time to carry this out.

An official date will be named and any Japanese found in possession, after that date, of any arms, ammunition, or instrument of war of any kind will be dealt with summarily by the Australian Commander on the spot…”






Minister Ben Bot betuigt spijt in Indonesië
door Administrator 16 aug 2005

Bot nam tijdens een receptie op het Indonesische ministerie van Buitenlandse Zaken een voorschot op een toespraak die
hij woensdag namens het Nederlandse kabinet in Jakarta zal houden tijdens de zestigste viering van de Indonesische onafhankelijkheid (lees Nederland betuigt spijt politionele acties).

'Een groot aantal mensen is om het leven gekomen door acties van Nederlandse kant,' zei Bot.
Zijn Indonesische collega N. Hassan Wirajuda sprak in een reactie van een historisch moment.

ijdens de politionele acties, bedoeld om de overdracht van de soevereiniteit aan een federatief verband van Indonesische eilanden ordentelijk te laten verlopen, stierven ongeveer 6.000 Nederlandse militairen.
De acties kostten aan tienduizenden Indonesiërs het leven.

Nederland erkende uiteindelijk de Republiek Indonesië op 27 december 1949. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken noemde het Nederlandse militaire ingrijpen een 'harde en bittere realiteit, speciaal voor het Indonesische volk
"Alleen als iemand op de top van de berg staat hij kan zien wat de kortste weg naar boven was geweest", zei hij.

In Nederland is veel lof voor de spijtbetuiging van Bot.
Nederland aanvaardt nu 17 augustus 1945 als Indonesische onafhankelijkheidsdag.
Dat is goed gevallen bij zowel de Indische gemeenschap in Nederland als de voormalige militaire Indiëgangers.
Ook vanuit de Tweede Kamer kreeg CDA-minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken waardering.
(lees Veel lof voor spijtbetuiging minister Bot).





Bersiap-periode (1945-1946)

Op 15 augustus 1945 capituleert Japan en komt er een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Dat betekent echter geen einde aan de vijandelijkheden in de Indische archipel.

Op 17 augustus 1945 wordt in de hoofdstad Jakarta door Soekarno en Hatta, de nationalistische leiders, de republiek Indonesië uitgeroepen. Maar de nieuwe republiek wordt niet door Nederland erkend. De koloniale autoriteiten proberen hun macht te herstellen, maar de komst van geallieerden en Nederlanders laat op zich wachten. Indonesische strijdgroepen die voortkomen uit jeugdbewegingen (pemoeda’s) proberen er - desnoods met geweld – voor te zorgen dat Indonesiërs de leiding van de Japanners kunnen overnemen. De bloedige Bersiap-periode (Bersiap = Indonesisch voor ‘wees paraat’) duurt tot het voorjaar van 1946.





Afscheid van Indië

Een digitale bron waarin u Nederlandse en buitenlandse documenten
kunt raadplegen over de Japanse bezetting, de bersiapperiode en de dekolonisatie van Nederlands-Indië.

Bersiap periode

Eind september 1945 breekt op Java een periode van extreem geweld uit tegen de Nederlanders en Indische Nederlanders op Java. De eerste weken van september verlopen betrekkelijk rustig. Pas na de komst van de eerste RAPWI-teams lopen de spanningen op en vinden steeds meer incidenten plaats. Eind september 1945 nemen Indonesische jongeren (pemoeda's) in Djokjakarta, Solo, Malang, Bandoeng, Soerabaja, Batavia de publieke diensten en overheidsgebouwen over van het Japanse bestuur. Tegelijkertijd wordt een algemene voedselboycot afgekondigd tegen Europeanen en wordt de toevoer van water en elektriciteit naar de interneringskampen afgesneden. Eind september breekt de Bersiap in alle heftigheid uit.
Het Indonesische woord ‘bersiap' betekent ‘weest paraat' en wordt de strijdkreet van de pemoeda's tijdens de Indonesische revolutie. In de grote steden op Java vinden in de maanden oktober, november en december 1945 aan de lopende band ontvoeringen (verdwijningen), beschietingen, berovingen en moorden plaats. Vooral Indo-Europese, Chinese en Molukse families die buiten de kampen verblijven, ongewapend zijn en verspreid van elkaar wonen, zijn slachtoffer van het geweld.
De Bersiap bereikt een hoogtepunt in de laatste weken van oktober en in de maand november. In die periode zijn Britse troepen in gevechten verwikkeld met Indonesiërs in Midden-Java en in Soerabaja. Eind december 1945 slagen de Britse troepen in Batavia erin de rust te herstellen maar in Bandoeng blijft het tot maart 1946 onrustig.
De schatting van het aantal burgerslachtoffers tijdens de Bersiap loopt sterk uiteen: over heel Java zouden in de drie laatste maanden van 1945 tussen de 3.500 en 20.000 doden zijn gevallen.




Soekarno beschermde de Nederlanders
Republikeinse kampen waren beveiligingskampen

28 september 2007

Rode Kruis deelt koffie met melk uit aan door de republiek vrijgelaten geinterneerde Europeanen,
Batavia 1946

Ze waren geen gijzelaars, maar zaten er voor hun eigen veiligheid: de 46.000 Nederlanders en Indo-Europeanen die tussen oktober 1945 en mei 1947 in republikeinse kampen in Nederlands-Indië werden vastgehouden.
Zo concludeert Mary van Delden in haar proefschrift over de kampen.
Het is een opmerkelijke conclusie die haaks staat op het in Nederland gangbare beeld dat de geïnterneerden de ‘gevangenen’ van Soekarno waren.

Republikeinse kampen waren beveiligingskampen

Het zojuist verschenen proefschrift ‘De republikeinse kampen in Nederlands-Indië, oktober 1945-mei 1947, Orde in chaos?’ werpt een nieuw licht op de zogenoemde Bersiap-tijd, de periode tussen de Japanse capitulatie en de terugkeer van het Nederlands gezag. Tot nog toe is deze periode altijd beschreven als een chaos, van geweld, moord en doodslag.
Een periode van politieke instabiliteit waarin rivaliserende pemoeda groepen (jonge vrijheidsstrijders) vechten tegen Britten
en Nederlanders en niemand de situatie onder controle lijkt te hebben.

De geschiedenis van de republikeinse kampen bewijst dat er toch een vorm van orde in de chaos is geweest.
Soekarno had al snel in de gaten dat de situatie uit de hand dreigde te lopen na de capitulatie van Japan. Hij wilde een dreigend bloedbad onder Nederlanders voorkomen en laten zien dat de Republiek de situatie onder controle had.
Dit was belangrijk voor Soekarno, omdat hij internationale erkenning wilde, ook van Amerika. Van Delden toont in haar boek aan dat het waarschijnlijk op Soekarno’s initiatief is dat -- temidden van de chaos, waarbij de volkswoede zich keerde tegen alles wat Nederlands of Brits was -- alle (Indo) Europeanen in het republikeinse gebied werden verzameld en vervolgens ongedeerd naar veilige bewaakte kampen werden gebracht.

Van Delden schetst hiermee niet alleen een genuanceerd beeld van de Bersiap-tijd, maar ook van de rol van de pemoeda’s. Deze werden tot op heden louter afgeschilderd als geweldadige fanatiekelingen. Van Delden stelt nu dat ‘dankzij lokale pemoeda de levens van vele Nederlanders gespaard zijn gebleven’, want vooral de vrijheidsstrijders brachten de Nederlanders naar de kampen.

Daarnaast concludeert Van Delden dat de Nederlandse claim dat de republikeinse kampen ‘gijzelaarskampen’ waren, volkomen ongegrond is. Het waren wel degelijk beveiligingskampen, zoals de Indonesiërs altijd al beweerden. De Indonesiërs hebben de geïnterneerden bij geen enkele onderhandeling als drukmiddel gebruikt. Als er al ‘gebruik’ gemaakt is van de kampen, dan hebben de Nederlanders dat gedaan, voor binnenlandse propaganda en om de Britten onder druk te zetten langer in Indonesië te blijven.






Nog lang geen vrede

Posted on 13 februari 2012

Slachtoffers van Bersiapgeweld in Batavia, 1945/1946 Voor veel Europese inwoners van Nederlands-Indië waren de maanden kort ná de Japanse capitulatie, de Bersiapperiode, erger dan de periode daarvoor. Niet alleen omdat de hoop op een terugkeer naar vooroorlogse verhoudingen door de nationalistische aspiraties van de Indonesiërs de grond werd ingeboord, maar ook, en vooral, omdat men gewoon verschrikkelijk bang was. ´Scared to death´, zeiden de Britse soldaten die de orde trachtten te handhaven.

De angst was gerechtvaardigd. De nieuwe leiders van de Republiek hadden aanvankelijk geen enkele greep op de verpauperde plattelandsbewoners die nu en masse naar de steden trokken om daar alles te plunderen wat van hun gading was. Voor velen van hen was nationalisme niet veel meer dan synoniem voor rampok (plunderingen). De aantrekkingskracht van de steden was tweeledig: niet alleen was hier het meeste te halen, de plattelanders hadden hier ook het voordeel van
hun relatieve anonimiteit. De daders van de plunderingen en moorden werden zelden herkend.

Batavia en Bandoeng
In West-Java hadden vooral Batavia, Buitenzorg en Bandoeng te lijden onder deze agressie. Vooral híer werd gerampokt, gekidnapt en gemoord. De angst die dit bij de Europese bevolking (blanken en Indo-Europeanen), maar ook bij de Ambonezen, Menadonezen en Chinezen teweegbracht, werd nog gevoed door het feit dat de Britten aanvankelijk absoluut niet bij machte waren om deze steden geheel te controleren. In tegendeel, zowel in Batavia als in Bandoeng werd aanvankelijk bewust gekozen voor het slechts controleren van een deel van de stad, waarbij de bevolking van de overige stadsdelen, logischerwijze, vogelvrij werd verklaard.

Wat dit voor Batavia en omstreken betekende toont ons onderstaande lijst. Het is een compilatie van twee door het
Nationaal Archief beheerde lijsten, die vermoedelijk beide, op basis van individuele dagrapporten, zijn opgesteld in 1946.
De rampok werd niet geregistreerd, daarvoor was ze te omvangrijk, de ontvoeringen en moorden echter wel.
Aan de meeste moorden ging eerst een ontvoering vooraf, reden waarom veel burgers zich betrekkelijk snel bij de
autoriteiten meldden als zij iemand misten. De kidnap werd in de meeste gevallen veroorzaakt door volkswoede;
het vragen van een losgeld gebeurde slechts incidenteel. Soms werd de ontvoerde (al dan niet na mishandelingen)
na een tijdje weer losgelaten, soms werd hij later alsnog vermoord.

De lijst is niet compleet. Hier wordt slechts melding gedaan van de laatste drie maanden van 1945. Ook in 1946 werden nog vele burgers ontvoerd. Naarmate de grip van de Britten en, vanaf maart 1946, de Nederlanders, op de veiligheid van de Europese inwoners groter lijkt te zijn geworden, hadden de Chinezen echter meer te lijden.

In totaal vermeldt deze lijst ongeveer 230 personen, waarvan een kleine 100 op het moment van registratie reeds bleek te zijn vermoord. Naar het totale aantal slachtoffers in Batavia kunnen we slechts gissen. Als we de gehele Bersiapperiode in ogenschouw nemen, d.w.z. tot de komst der Nederlanders, en uitgaan van het feit dat een deel der ontvoeringen en moorden onder de niet-Europese bevolking niet in de boeken terecht is gekomen, dan mogen we de hier gegeven aantallen misschien verdubbelen, en veronderstellen dat sprake is geweest van zo´n 400 à 500 ontvoeringen, waarvan de helft met dodelijke afloop.

De namen van de slachtoffers zijn in slechts weinige gevallen terug te vinden op de lijsten van de Oorlogsgravenstichting. Omdat het vooral bewoners betreft van Batavia zélf, werden hun lichamen – indien al gevonden – meestal ter plaatse begraven in een privégraf.













Farewell to the Indies



Farewell to the Indies - Surrender

08-03-1942 - 09-03-1942

On 8 and 9 March negotiations for surrender were held in an NCO's quarters at Kalidjati airfield. The Japanese delegation was headed by Lt. Gen. Imamura Hitoshi, Commander of the 16th Army. On the first day of the negotiations the Dutch delegation consisted of Governor-General Tjarda van Starkenborgh Stachouwer, Lt. Gen. H. ter Poorten and Major Generals J.J. Pesman and H. Bakker. Government officials P.J.A. Idenburg (the Governor-General's Chief of Staff), H. Hagenaar (East Indian Affairs Office), J.M. Kiveron (Director of the General Secretariat) and A.F.P. Hulsewé (East Indian Affairs Office) were also present.
When Imamura asked Van Starkenborgh whether the Royal Netherlands East Indies Army was willing to surrender, the Governor-General answered that he was not authorised to make that decision. The Dutch delegation wished to discuss the surrender of only part of the Royal Netherlands East Indies Army; the Bandung Group. When Lt. Gen. Ter Poorten gave him the same answer, Imamura sent away the Governor-General and the other officials. He then again asked Ter Poorten if he would sign the general and unconditional surrender of the entire Royal Netherlands East Indies Army, telling him that refusal to sign would entail resumption of hostilities until the Dutch forces were completely destroyed. At 18:20, Ter Poorten agreed to the general surrender of the Royal Netherlands East Indies Army. The surrender was announced on 9 March at 07:45 by the Dutch East Indies Broadcasting Company. That same day Ter Poorten confirmed the conditions of surrender in Kalidjati. Approximately 56,000 soldiers of the Royal Netherlands East Indies Army, the Dutch Navy and the militarised auxiliaries were taken prisoners of war. Nothing was settled about the 14,000 British,








H.Th. Bussemaker
(Lezing gehouden op 15 november 2003, tijdens de Landelijke Dag van KJBB’41-’49)
Inmiddels is zijn boek Bersiap! Opstand in het paradijs verschenen bij Walburg Pers.

Hoofdstuk 1.
1. Inleiding.

Bersiap betekent “Weest Paraat”, en de uitdrukking komt voort uit vooroorlogse Indonesische padvindersbeweging.
De Bersiap-periode loopt van 15 september 1945 tot 1 december 1946: en is de meest gewelddadige periode in de geboorte van de Indonesische Staat, als onderdeel van hun nationale revolutie.
Voor deze cruciale periode in de geschiedenis van twee landen bestaat weinig belangstelling van Nederlandse en Indonesische historici. In het Nederlands is er geen enkel samenvattend boek verschenen over de gehele periode.

Mary van Delden behandelt alleen Bandoeng, Willy Meelhuysen alleen Soerabaja, Winny Rinzema Batavia, Han Bing Siong alleen Semarang. Indonesische historici hebben alleen oog voor de heroische aspecten van de vrijheidsstrijd, niet voor de bloedige kant ervan. De meeste boeken over de Bersiap zijn van Australiërs, Amerikanen en Engelsen, zoals Rickleff (Engels), Smail (Engels), Cribb (Australisch), Frederick (Amerikaans), Friend (Amerikaans), Kahin (Amerikaans), Reid (Amerikaans). Een belangrijke rol heeft hierbij gespeeld het reeds enkele decennia lopende
South-East Asian onderzoeksproject van de Cornell- Universiteit te Ithaca, New York State, USA.

Daarom dat ik besloten heb om zelf een boek over deze periode te schrijven in het Nederlands. Het streven is, om dit boek midden-2005 te laten uitkomen. Aangezien ik tenslotte ook ervarings-deskundige ben wat betreft de Bersiap, zal de persoonlijke noot daarin niet ontbreken. Deze lezing geeft aan, wat ik in mijn bronnenonderzoek heb gevonden.

De Bersiap-periode is uitermate complex, omdat er vier verschillende machten waren, welke het verloop van de Bersiap hebben bepaald. Het was een soort duivels kaartspel met vier spelers in twee tegenover elkaar staande teams, een Engels-Nederlands team en een Indonesisch-Japans team. Maar ook binnen de teams had men zeer verschillende agenda’s.

De betekenis van de Bersiap is enorm geweest, vooral voor de Nederlanders en de Indonesiërs. Voor de Indische Nederlanders was het een periode, welke hun een identiteit gaf, en leidde tot de door niemand voorziene - en gewenste – massale terugkeer naar een vrijwel onbekend vaderland. Voor de Nederlanders was het een schaamtevolle periode, om niet te zeggen een nationaal trauma. Vandaar het overslaan van deze periode in het onderwijs in Nederland. Voor de Indonesiërs bevestigde de Bersiap hun nationale identiteit, bevochten in een langdurige strijd eerst tegen de Japanners, daarna tegen de Engelsen, vervolgens tegen de Nederlanders. Japanners en Britten hebben er een kater aan overgehouden.

1943, de Japanse premier Tojo begroet Soekarno.
Foto uit: Het land onder de regenboog van Mochtar Lubis.

2. Japanners en Indonesiërs.
De capitulatie van het KNIL in maart 1942 was een schok voor de Indonesiërs. De Belanda-meesters bleken immers niet in staat hun veiligheid tegen een buitenlandse invasie te garanderen. De Japanse propaganda speelde hierop in. Japanners gaven civiele bestuur geheel over aan Indonesiërs, die in staat bleken de overheid en de infrastructuur te runnen: spoorwegen, telefoon, electriciteit, water. De Indonesische politie werd niet ontwapend! Pas in september 1944 bleek het Japanse kabinet Koiso bereid om Indonesische streven naar onafhankelijkheid te erkennen.
Oprichting van de Sukarela Tentara Pembela Tanah Air oftewel PETA: 66 bataljons op Java, 3 op Bali. De PETA was sterk regionaal georganiseerd, licht bewapend (geen kanonnen of tanks), maar goed geoefend, met eigen Indonesische officieren en een eigen bevelsstructuur. In februari 1945 brak echter een opstand van een PETA-bataljon uit te Blitar, welke door Japanners in bloed werd gesmoord. De Hei-ho waren Indonesische hulpsoldaten in Japanse dienst, meest ex-KNIL militairen. Daarnaast een zeer militante jeugdbeweging, de seinendan. Veel nadruk werd daarbij gelegd op “Semangat” (wilskracht), vergelijkbaar met Japanse ‘seishin”: de Geest overwint! Denk aan de zelfmoordcommando’s, zoals de Japanse Kamikaze-vliegers.

In juli 1945 ontstond een Indonesische grondwet gebaseerd op de Pantjasila. Met het Japanse bezettingsleger werd een overeenstemming bereikt over Japanse erkenning van een Republik Indonesia op 7 september 1945. Toen kwam de schok van Japanse capitulatie. Indonesische Nationalisten als Soekarno/Hatta waren nu bevreesd voor arrestatie door de Kenpei-Tai. Indonesische jongeren, de pemuda, waren daarentegen bevreesd dat Geallieerden een Japanse marionettenregering niet zouden erkennen. Zij dwongen Soekarno c.s. om een onafhankelijkheids-
proclamatie uit te spreken. (17 augustus 1945). De oudere Nationalisten verzwakten daarmee hun traditionele autoriteit ten opzichte van de Japans-opgeleide pemoeda’s, die in feite locaal de macht grepen.

Dat konden zij doen, omdat op 18 en 19 augustus 1945 de Japanners de PETA en de Hei-ho ontwapend en ontbonden hadden. Angst voor een tweede Blitar speelde zeker mee. De oudere Nationalisten waren het hier mee eens: zij vertrouwden de loyaliteit van de Indonesische PETA-leden niet. Het resultaat was echter, dat de jonge Indonesische regering geen ander machtsmiddel had dan de politie. Wel besloot Soekarno tot de oprichting van regionale Komitee’s Nasional
Indonesia Pusat (KNIP), waaronder de PETA-Bataljons zich weer trachtten te formeren – zonder wapens!

De tweede Japanse maatregel was de zelf-internering. Zij waren door de Geallieerden belast met de handhaving van rust en orde, totdat zij ontwapend zouden worden door Geallieerde troepen. Japanners doorzagen, dat hen dat in conflict met Indonesische troepen zou brengen, en besloten eind-augustus tot zelf-internering over te gaan in 14 gezonde bergoorden met veel voedsel buiten de grote steden op Java. Daardoor ontstond vanaf 1 september geleidelijk een gezagsvacuum,
dat niet door geallieerde troepen werd opgevuld. De Engelsen hebben dit niet voorzien, en deze zelf-internering niet verboden. Het was de eerste grote Engelse inschattingsfout. Helaas zouden er meerdere volgen.

De Japanse militaire organisatie bleef ondanks de klap van de capitulatie intact: Hun sterkte bedroeg 69.000 man op Java, 70.000 op Sumatra, 170.000 in Grote Oost. Tot eind-september hadden de Japanners de Indonesische revolutie gewelddadig kunnen onderdrukken. Hun moreel en discipline was goed. Slechts ca 600 Japanners zijn naar Indonesische kant gedeserteerd, meestal vanwege huwelijk met Indonesische vrouw.

3. Britten en Nederlanders.

Nederland bezat nauwelijks machtsmiddelen. In Australië waren 2 KNIL-bataljons, welke geholpen hebben bij de invasies van Tarakan en Balikpapan door Australische troepen in 1945. De Nederlands-Indische regering onder Van Mook bevond zich te Brisbane. Bevelhebber Strijdkrachten was Helfrich, te Colombo (Ceylon). Australiërs en Van Mook vielen onder het Amerikaans bevelsgebied: SWPA, waar ook Java, Borneo en Grote Oost onder vielen. MacArthur was daarvan bevelhebber, zeer pro-Nederlands, met goede contacten met Van Mook. Hij maakte plannen voor de verovering van Java vanuit Borneo: de code naam hiervoor was Operation MONTCLAIR.

Luitenant-gouverneur-generaal Van Mook in een onderonsje met de
gematigde Sutan Sjahrir. Foto uit: Het land onder de regenboog van Mochtar Lubis.

Helfrich was zeer pro-Brits, evenals de Nederlandse regering in Londen. Helfrich viel onder Admiraal Lord Louis Mountbatten, en het zg. SEAC-Theater. Sumatra en Malaka vielen onder SEAC. In 1943-1944 twas het ouwtrekken tussen Van Mook en Gerbrandy, of Ned.Indië nu in zijn geheel onder SWPA of SEAC zou moeten vallen. De Ned. Regering had voorkeur voor SEAC, Van Mook voor de SWPA. Uiteindelijk beslisten de Amerikanen begin-1945: Roosevelt was niet bereid Amerikaanse soldaten te laten sneuvelen voor de herovering van een Nederlandse kolonie. Tegen zijn zin moest MacArthur Ned.Indië aan SEAC overdragen. Hij werd gecompenseerd door hem Opperbevelhebber te maken van alle Geallieerde Legers in de Pacific:
Supreme Commander Allied Powers (SCAP).

Eind-Juli 1945 vond de topconferentie van Potsdam plaats. De datum van transfer van Ned.Indië werd bepaald op 15 augustus 1945! Geen Nederlands protest hiertegen.

Mountbatten had met het 14e Brits-Indische Leger net Burma heroverd op de Japanners. Zijn volgende operatie was operatie-ZIPPER: de herovering van Malaka en Singapore. Hij had echter veel minder divisies en (varend) materieel als de Amerikanen.

Mountbatten pleegde overleg met de staf van Van Mook. Hij had geen Intelligence over Java en Sumatra. Van Mook cs. vertelden hem, dat zijn troepen met gejuich zouden worden begroet door de Indonesiërs. Naar de Nederlandse Inlichtingendienst NEFIS werd niet geluisterd. Die wist door ontvangst van Indonesische radio-uitzendingen en ontvoering van vissers door duikboten en
Catalina’s dat er iets broeide. Dat er circa 2 miljoen getrainde, maar ongewapende Indonesische jongeren klaar stonden, wist de NEFIS echter niet, de Britten ook niet. Mountbatten had 6 Brits-Indische divisies ter beschikking, die ingezet werden op Malaka, Singapore, Brits-Noord-Borneo, Hongkong, Siam en Frans Indo-China. Voor Java en Sumatra werd 1 divisie geoormerkt, die door gebrek aan landingsvaartuigen pas eind-september in Batavia kon landen.

De positie van de burger-interneringskampen was de Geallieerden onbekend. Daarom sprongen vanaf 7 september RAPWI-parachutistenteams boven Batavia, Bandoeng, Semarang en Soerabaja. Zij hadden een humane missie: localisatie kampen, regelen voedsel en medicijnen, zoals hun naam aangaf. (Recovery of Allied Prisoners of War and Internees). Er was dus geen duidelijke Britse militaire presentie. De Japanners waren daarover teleurgesteld, de Indonesiërs opgetogen!

Op 15 september 1945 arriveerden de eerste Britse en Nederlandse oorlogsschepen in Batavia. De stad was geheel in Indonesische handen, overal roodwitte vlaggen en leuzen. Vrijgekomen Britse officieren (waaronder Laurens van der Post) informeerdn Mountbatten over de ware situatie op Java, evenals zijn vrouw Lady Mountbatten die de kampen bezocht. Mountbatten besluit daarop met de Indonesische regering samen te werken, tegen de zin van de Nederlandse regering. Op 29 september komt de Britse bevelhebber Generaal Christison in Batavia aan met de voorhoede van de 23e Brits-Indische Divisie. Christison houdt een radio-rede, waarin hij stelt met de Indonesiërs te willen samenwerken voor orde en rust, en er alleen op uit te zijn om de Japanners te ontwapenen en de krijgsgevangenen te evacueren. Vandaar ook de RAPWI. De Indisch-Nederlandse buitenkampers zijn geen Internees, maar worden aangeduid als IFTU:”Inhabitants Friendly to us”. De Britten maken dus een racistisch onderscheid tussen de totoks in de Japanse interneringskampen en de Indo’s buiten die kampen. Van Mook cs zijn geschokt over de toespraak van Christison met de facto erkenning Indonesische Staat!

De Japanners maakten hun capitulatie pas bekend op 23 augustus 1945. Daarna gingen de kampen open. Er zijn veel “bolossers”, van de circa 90.000 geinterneerden gaat 10.000 op stap, op zoek naar vrouwen en kinderen. De treinen rijden over heel Java. Oudere Indonesiërs zijn over het algemeen absoluut niet vijandig, met uitzondering van de vooroorlogse Nationalisten en Communisten Tot begin-october reizen ex-geinterneerden vrijelijk tussen de kampen om ouders/echtgenoten te zoeken en te vinden. Vanaf eind-september evacueert de RAPWI zelfs circa 3000 geinterneerden uit Semarang naar Soerabaja.

Midden-september vinden de eerste incidenten plaats. Jongens uit de kampen, bolossers en Indo-jongeren verscheuren pamfletten en oproepen van de pemoeda’s. Op 19 september vindt het vlag-incident bij het Oranje-hotel in Soerabaja plaats, en een demonstratie op het Koningsplein in Batavia. Pemoeda’s gaan nu op wapenjacht: veel Japanse slachtoffers. Zij die geen wapen hebben, rusten zich uit met de bambu runcing en kapmessen. Criminele elementen slaan aan het rampokken van Indo-Europeanen. Gevangenissen worden opengezet. Gewapende strijdgroepen beginnen met geisoleerde moorden van Indo’s in stadskampongs, vooral in Batavia. Er ontstaat een tegenreactie door Indo-jongeren onder leiding van oudere ex-KNIL-Ambonezen. Er vormen zich Nederlandse strijdgroepen, wat leidt tot felle botsingen vooral in Batavia. De Brits-Indische
Brigade in Batavia blijkt onbetrouwbaar: Brits-Indische soldaten interfereren niet bij relletjes. Ze kijken alleen maar toe.
Het machtsvacuum buiten Batavia groeit alleen maar. Ook Japanners komen in de knel.Op 10 october 1945 grijpt generaal Mabuchi in: de Japanners vegen Bandoeng schoon! Op 17 october komen de eerste Brits-Indiërs pas daar aan. In Semarang grijpt majoor Kido gewapenderhand in op 15 october, en jaagt de pemuda weg.Op 19 october kwam het eerste Brits-Indische bataljon aan in Semarang. Het bleek veel te zwak om de pemoeda het hoofd te bieden, en werkte nauw samen met de Japanners van Kido. In gezamenlijke acties werd opgerukt tot Magelang, en de bewaking van Ambarawa/Banjoebiroe overgenomen.

Geheel anders is de situatie in Soerabaja. Gewapende Indonesische strijdgroepen vallen tussen 30 september en 3 october de Japanse arsenalen aan, die een voor een worden overgenomen. De Japanners bieden nauwelijks weerstand. Op basis van de toespraak van Christison besluit het Japanse hoofdkwartier te Batavia de garnizoenen te bevelen om wapens over te dragen aan de politie, en samen met hen de orde en rust te bewaken. Vooral in Soerabaja is de buit enorm: genoeg geweren en zwaar materiaal, inclusief tanks en artillerie, om 2 divisies te bewapenen. De Japanse bataljons te Poerwokerto en Soerakarta op midden-Java worden ontwapend, evenals het bataljon te Malang. Het meest volledig is de ontwapening der Japanners te Soerabaja. Vanaf 10 october hebben de Indonesiërs de stad volledig in handen.

Rond 10 october begint het vermoorden van ongewapende Indo-vrouwen en kinderen op het platteland van Java door bendes gewapende pemoeda. Op west-Java te Depok, in midden-Java in Slawi en Tegal, in Oost-Java te Toempang bij Malang.
De Indonesische regering vreest voor haar reputatie in het buitenland. Haar enige machtsmiddel is echter de Indonesische politie. Er is geen centraal Leger! Waarschijnlijk rond 12 october beveelt Hatta de politie om alle Indo- en Nederlandse geboloste mannen en jongens gevangen te zetten in de nu lege gevangenissen. Dit gebeurt heel georganiseerd: de politie heeft lijsten met namen. In Soerabaja loopt dit op 14 october (“Bloedige Maandag”) vreselijk uit de hand. Honderden mannen en jongens worden in de Simpang-
club afgeslacht. De overigen worden afgevoerd naar de Kalisosok-gevangenis. Tussen 14 en 18 october worden over heel Java alle Nederlandse mannen en jongens gearresteerd; vrouwen en kinderen volgen vrij snel daarna in verband met de voedselboycott en hun eigen veiligheid. In sommige gevallen in midden-Java vinden deze interneringen pas midden-november plaats. Meer dan 70.000 Nederlandse mannen, vrouwen en kinderen worden aldus geinterneerd.

Waar blijven de Britten en Nederlanders? Zoals gezegd, sturen de Britten slechts een Brits-Indische Divisie naar Java, een andere, de 25e Brits-Indische Divisie, naar Sumatra. Bovendien gaan zij alleen naar zg. “key areas”: Batavia, Bandoeng, Semarang, en Soerabaja. Op Sumatra zijn dat Medan, Padang en Palembang. Hun opzet daar is in feite de bewaking en evacuatie van de interneringskampen. Tot verbijstering van de Nederlanders laten zij het Indonesische burgerlijk bestuur
volledig intact! Zoals hierboven aangegeven, grijpen zij ook niet in bij rellen.

De Nederlanders hebben geen machtsmiddelen. Van Mook is op 3 october in Batavia. Helfrich zit er dan al twee weken, en is begonnen om de KNIL- bataljons in Balikpapan en Tarakan naar Batavia over te vliegen en te varen met KNIL-vliegtuigen en KPM-schepen. Dit tegen de uitdrukkelijke instructies van de Britten in. Te Batavia wordt het Xe Bataljon gevormd uit Indo-jongeren en Ambonezen, in Bandoeng het XV Bataljon, het latere Ve Bataljon Andjing Nica. Beide strijdgroepen redden zoveel mogelijk Indo’s uit geisoleerde posities. Tegen Indonesische jongeren wordt buitengewoon wreed opgetreden.
Voor elke gedode Nederlander worden drie Indonesiërs doodgeschoten. Het geheel heeft de karaktertrekken van een verbeten burger-oorlog. Indo’s weten, dat hun voortbestaan op het spel staat. Christison ziet dit ondisciplinaire gedrag aan, en vraagt Mountbatten om geen Nederlandse troepen meer op Java toe te laten. Hij vergeet daarbij, dat dit optreden het gevolg is van
het niet-ingrijpen van zijn Brits-Indische troepen.
Uit Nederland zijn inmiddels enkele bataljons OVW’ers onderweg, uit Amerika de goedgewapende, gedisciplineerde Mariniersbrigade.
In de krijgsgevangen-kampen in Thailand en Indo-China worden KNIL-militairen na een summiere keuring weer onder de krijgstucht geplaatst en bewapend. Er zijn geen schepen om ze naar Java te brengen. De Amerikanen brengen 9000 KNIL-krijgsgevangenen uit Japan over naar Manila, waar zij met Britse vliegkampschepen van de (Britse) Eastern Fleet naar Balikpapan worden gebracht. Nederland staat voor het blok.

Hoofdstuk 2
Eind-october is de Bersiap op zijn hoogtepunt. Geheel Java kolkt en kookt van nationalistische opwinding. De Britten zijn nu aan de beurt om daarvan het effect te ondervinden. Daartoe gaan wij eerst naar Soerabaja, en daarna naar Semarang.

In de middag van de 24e october 1945 arriveerde de Brits-Indische 49e Brigade van de 23e Infanteriedivisie in de haven van Soerabaja. De volgende dagen zwermden zij uit over Soerabaja. Zij werden uiterst koel ontvangen. Op de 27e wierpen Britse Dakota’s pamfletten uit, waarin de pemoeda’s werd gesommeerd, voor 30 october hun wapens in te leveren. Dr. Moestopo, de Indonesische bevelhebber, overlegde hierover met de Britse Brigade-commandant Mallaby. Deze wist niets van de tekst van de pamfletten, maar stelde dat hij zich aan de inhoud gebonden achtte. Om 1400 uur op de 28e october brak de hel los: alle dertig, nogal geisoleerde, Brits-Indische posten in de gehele stad werden tegelijk aangevallen. Dat gebeurde ook met het derde Goebeng-transport van die dag: circa 400 vrouwen en kinderen onder escorte van dertig Mahratta’s vertrokken om vier uur van Goebeng naar het kamp “De Wijk” in Darmo. Op de Embong Sonokembang en de Palmenlaan-Zuid vielen zij in een hinderlaag. De Mahrattas hebben het convooi vrijwel tot de laatste man verdedigd, de commanderend officier kwam om het leven met zijn mannen. De overmacht was te groot. Circa 100 vrouwen en kinderen kwamen om. Ook elders in de stad werden circa 20 Brits-Indische posten onder de voet gelopen. Mallaby vroeg dringend om de overkomst van Soekarno, die op de 29e ook kwam. Soekarno bereikte een wapenstilstand, waardoor de Britten hun bedreigde posten konden evacueren naar het kamp De Wijk en de haven. Nauwelijks was hij weg, of er braken opnieuw rellen uit. Mallaby begaf zich naar het Internatio-gebouw aan het Willemsplein bij de Rode Brug om te bemiddelen. Daar werd hij door een extremist vermoord. Opnieuw leidde dit tot verwoedde gevechten. De Britten zwoeren wraak.

Er ontstond een stilte voor de storm. De Britten gebruikten die om vrouwen en kinderen uit het kamp De Wijk naar de haven over te brengen, en om verse troepen aan te voeren. Er werd nu een gehele divisie aangevoerd: de 5e Brits-Indische Infanteriedivisie. Deze telde ook enkele bataljons Gurkha’s. De 49e Brigade bestond uit Mahratta’s en Rajputs, maar had geen Gurkha’s. Generaal Mansergh stelde op 9 november de Indonesiërs een ultimatum: ontwapenen of de strijd. In de nacht van 9 op 10 november bevrijdde Jack Boer de 2386 Nederlandse gevangenen in de Kalisosok-gevangenis, met nog 22 Nederlandse vrouwen. De bronnen zijn echter niet eensluidend over deze actie. In mijn boek geef ik de diverse versies. Zo bestaat er veel verwarring over de rol van Jack Boer, van de Gurkha’s, en van de Britten op de volgende ochtend.

Want om 0600 uur op 10 november vielen de Britten de stad aan vanuit de haven. De Indonesiërs hadden drie hoofdweerstandslijnen ingericht, en vochten als leeuwen. De strijdgroepen waren goed bewapend en fanatiek. De Hizbollah en een Moluks-Islamitische groep vochten met ware doodsverachting. De Britten moesten straat na straat, gebouw na gebouw, veroveren, en hebben
er drie weken over gedaan om de stad te heroveren. Hele kampongs werden in brand gestoken. Op 1 december bezaten zij een lege stad: vrijwel iedereen was gevlucht. De Indonesiërs namen ook bijna 10.000 Indo-Europeanen mee, die opgesloten werden op suikerfabrieken ten Zuiden van Soerabaja: Soemobito, Brangkal, Tjeweng en Dinojo.

De gevolgen van de slag om Soerabaja waren ingrijpend. Militair verloren de Britten 400 man, de Indonesiërs 16.000 man, maar ook alle zware wapens en veel lichte wapens. Militair hadden zij de hele eerste helft van 1946 nodig om zich te hergroeperen en te consolideren. Maar ook de Britten waren aangeslagen. Een voorgenomen opmars naar Malang ging niet door.
De aldaar geinterneerde Nederlanders zouden nog een jaar moeten wachten op hun bevrijding. Politiek hadden de Indonesiërs bewezen, dat zij bereid waren tot grote offers voor hun onafhankelijkheid. De Britten kwamen daarom tot de conclusie, dat er onderhandeld moest worden met de Republikeinen, eindigend met hun terugtrekking uit dit wespennest. Voor de Indonesiërs zou 10 november een nationale feestdag worden, hari Pahlawan, en Soerabaja zou de eretitel krijgen van Kota Pahlawan.

In Midden-Java werd onder de nieuwe legercommandant Soedirman de PETA-bataljons geconsolideerd met de strijdgroepen tot de TRI, de Tentara Republik Indonesia. Deze trad verbazend effectief op: midden-november moesten de Britten onder militaire druk hun posten terugtrekken uit Magelang, waarbij 2500 Indo-Europeanen aan hun lot werden overgelaten. Bij hun terugtocht naar het noorden moesten zij de ene hinderlaag na de andere doorbreken. Op de avond van 25 november kon op het nippertje voorkomen worden, dat 1600 vrouwen en kinderen in het Touwslagerskamp te Ambarawa door de TRI werden uitgemoord. De vier kampen aldaar en de twee kampen te Banjoebiroe werden verdedigd door Nederlandse jongens, Britse en Brits-Indische militairen en Japanse militairen van het Kido-bataljon, maar de Indonesische overmacht was te groot.
Tussen 26 november en 4 december werden onder Indonesisch vuur de zes kampen geevacueerd naar Semarang. Ambarawa en Oengaran vielen in Indonesische handen.
Op 10 december stonden zij voor Semarang. Het was een klinkende Indonesische overwinning.

Deze had nog groter kunnen worden, als de Britten hun oorspronkelijke plan hadden uitgevoerd, om Semarang op te geven. Onder zware Nederlandse druk bleven zij, waarbij het Kido-bataljon zij aan zij met de Britten bleef strijden tegen de Indonesiërs totdat zij in maart 1946 door de eerste Nederlandse troepen werden afgelost.

De tol van de Bersiap aan doden is nog steeds niet bekend. Er zijn 3600 (Indische) Nederlanders gedood en daarna geïdentificeerd, maar er zijn er meer dan 20.000 ontvoerd, en niet meer teruggekomen.
Aan de kant van de Indonesiërs zijn er tienduizenden doden gevallen, voor het merendeel heel jonge levens.
De Japanners verloren ca 1000 doden, de Britten en Brits-Indiërs 660 gedode militairen.

5. De Britse blokkade van Nederlandse troepen.
Zoals hierboven aangegeven is een van de grootste frustraties van deze periode, dat de Britten weigerden, om Nederlandse troepen toe te laten tot Java en Sumatra. De reden hiervan was, dat Mountbatten hierdoor hoopte te bereiken, dat de Nederlandse regering zou gaan onderhandelen met de Republikeinen. Hij wist door zijn politieke connecties dat de tijd van het kolonialisme definitief voorbij was. Hijzelf had onderhandeld met Burmese collaborators en het Burmese leger doen overlopen naar de Britten in 1944. (Aung San!) Amerika en de Sovjet-Unie waren de grote overwinnaars van WO II, zij domineerden de UNO, en beiden waren anti-koloniaal.
Hij misbruikte dus de Nederlandse militaire zwakte om van hun kant concessies af te dwingen, erop rekenend, dat de weinige Brits-Indische troepen in samenwerking met de Indonesiërs voor rust en orde zouden kunnen zorgen.

Hij had echter niet gerekend op de Nederlandse stijfkoppigheid. De Nederlandse regering en het voorlopig parlement hadden absoluut geen kijk op wat er in bezet Indië was gebeurd. Soekarno cs werden als Japanse collaborators gezien, waar Van Mook absoluut niet mee mocht onderhandelen. De regering was bereid om de Indonesiërs in Rijksverband een dominionstatus aan te bieden, leidende tot volledige zelfstandigheid in 30 jaar. Maar de Indonesiërs wensten de Merdeka Nu!, en werden daarin gesteund door de Britse dominions Australië en Brits-Indië. Dit laatste dominion vond het bovendien maar niets, dat haar troepen op Java ingezet werd om
de Nederlandse kolonie te herstellen. Van Mook werd daardoor in een onmogelijke positie geplaatst. Hij mocht niet onderhandelen met Soekarno, maar wel met zg. “gematigde nationalisten” als Shahrir.

Inmiddels was Nederland aan het mobiliseren. Er zouden 27 lichte Infanteriebataljons naar Indië worden gezonden, voornamelijk OVW’ers. De Grondwet werd veranderd, om ook dienstplichtigen naar Indië te kunnen zenden. Midden-november naderden schepen met de eerste bataljons Java, maar werden door de Britten teruggestuurd naar Malaka. In Thailand werden drie bataljons geformeerd, die vanaf Januari 1946 klaar stonden. Krijgsgevangene uit Japan werden via Manila naar Borneo overgebracht, om daar de Australiërs af te lossen. Borneo en de Grote Oost waren vanaf december 1945 weer geheel in Nederlandse handen. Uit Amerika naderden twee schepen met de volledig bewapende Mariniersbrigade, 5000 man die zo ingezet hadden kunnen worden. Ook zij werden naar Malaka gedirigeerd.

In december beschouwden de Britten hun militaire positie opnieuw. Batavia was nog steeds niet veilig, evenmin als Bandoeng. Semarang was bijna door de Indonesiërs ingenomen, Soerabaja een slagveld. De Japanners waren nog niet ontwapend, in het binnenland zaten nog duizenden geinterneerden. Meer Brits-Indische of Britse militairen konden niet ingezet worden. De eerste verkiezingen in Brits-Indië wezen naar een burgeroorlog tussen Hindoe’s en Islamieten, die ook het Brits-Indische leger uiteen zou doen vallen. Dat leger was zonder meer al niet effectief gebleken, behalve de Gurkha’s, maar dat waren geen Brits-Indiërs, maar Nepalezen. Er zat dus niets anders op, dan toch de Nederlandse militairen toe te laten, maar alleen als er onderhandeld werd. Nederland speelde het spel mee: op de conferentie op de Hoge Veluwe begin-1946 werden verdere onderhandelingen afgesproken. Britse eenheden werden teruggetrokken, en vanaf maart 1946 vervangen door Nederlandse eenheden. Een probleem bleef Sumatra. Daar werden de olievelden bewaakt door gewapende Japanners, en de drie enclaves door Britse troepen. Nederland bezat niet genoeg troepen om de Britten te vervangen, en smeekte de Britten zolang op Sumatra te blijven. In een half jaar tijds was de Britse houding totaal omgeslagen: van een verbod tot binnenkomst van Nederlandse troepen tot een vaandelvlucht van diezelfde troepen, onafhankelijk of zij door Nederlanders afgelost konden worden.

Het concept-accoord van Linggadjati werd tot opluchting van de Britten op 16 november 1946 getekend, waarna de Britten zonder al te veel gezichtsverlies Nederlands-Indië op 30 november 1946 verlieten, en aan de Nederlanders lieten. We waren weer baas in huis, maar de vraag was, of dat ook “eigen” huis was.

6. Samenvatting en Conclusies.
De Bersiap-periode kende een aantal fasen. In de eerste fase, van 17 augustus tot midden-september, was het rustig. Men wachtte de komst der geallieerden af. De treinen reden, Nederlandse geinterneerden gingen op zoek naar hun familie.
De Indonesiërs namen de hogere bestuursfuncties over van de Japanners, en runden de facto een onafhankelijke staat.
Deze werd van buiten bedreigd door terugkerende Nederlandse Gezagsdragers.

De tweede fase is de periode van 15 september tot 14 october. Jongeren gaan georganiseerd de straat op, zoeken wapens, hangen vlaggen uit, plakken Makloemats op, en molesteren Japanners. De houding tegenover Europeanen wordt vijandig, er komen vechtpartijen met Nederlandse strijdgroepen (Indo’s). Dat resulteert in een voedselboycott van Indo’s na 5 october, wat tot meer geweld leidt. Rampokkers slaan hun slag. De eerste moorden op Indo’s vinden plaats.

De derde fase is de meest gewelddadige fase, ruwweg van 14 october tot 1 december. In Bandoeng en Semarang grijpen de Japanners in. In Soerabaja en Malang worden hun troepen ontwapend. Vanaf 14 october worden Europese mannen en jongens opgesloten onder vaak mensonterende omstandigheden, later gevolgd door vrouwen en kinderen. Reizen is onmogelijk. De Britten grijpen in, maar blijken in Midden-Java te zwak. Soerabaja gaat bijna verloren, maar de Britten brengen daar uiteindelijk de Indonesiërs een zware slag toe. In Batavia en Bandoeng gaat de bersiap door tot in maart 1946.

De vierde fase is die van 1 december tot 1 mei 1946. Britten en Indonesiërs likken hun wonden. Nasoetion consolideert de strijdgroepen in West-Java, Soedirman in midden-Java. Er wordt eindelijk onderhandeld tussen Nederlanders en Republikeinen, onder zware Britse druk. De Indonesiërs beginnen de evacuatie van Japanners uit hun zelfinterneringskampen, en van de geïnterneerden in de bersiapkampen. De Japanse evacuatie is in juli 1946 afgehandeld, die van de geinterneerden zal doorlopen tot mei 1947. Vanaf maart 1946 worden weer Nederlandse troepen toegelaten tot Java. De eigenlijke Bersiap is daarmee wel afgelopen.

Wat zijn de oorzaken van de Bersiap?
Het zijn er vele. We noemen:

- de Japanse indoctrinatie van de Indonesische Jeugd tijdens de bezetting.
- de overdracht van Ned.Indië van SWPA naar SEAC op 15 augustus 1945.
- de ontwapening van PETA en Hei-ho door de Japanners na 17 augustus 1945.
- de Japanse zelf-internering.
- De lage prioriteit welke de Britten aan Java gaven, mede op basis van Nederlandse adviezen.
- De slechte inzetbaarheid van de weinig-gemotiveerde Brits-Indische troepen.
- De starre Nederlandse houding tegenover de Republiek.
- Het tegenhouden van de Nederlandse troepen door de Britten.
- De verklaring van Generaal Christison op 29 september 1945.

Mijn eigen conclusie is, dat de Indonesische regering zo snel mogelijk een standbeeld voor Lord Louis Mountbatten dient op te richten. Meer nog dan de Japanners is hij een der vaders van de Indonesische onafhankelijkheid. Uiteraard had hij gelijk met zijn visie, dat het kolonialisme passé was. Hij onderkende te laat, dat het de Nederlandse regering nog 4 jaar en duizenden doden zou kosten, om tot dat inzicht te komen. Vooral zijn besluit, om geen Nederlandse troepen toe te laten, valt te kritiseren, omdat dat levens van burgers en militairen gekost heeft.

Oproep: Ik ben nog steeds op zoek naar feiten en gegevens. Zo is er heel weinig bekend over het lot van Indische Nederlanders in de residenties Rembang en Bodjonegoro. Mocht U aanvullende informatie hebben op de hierboven genoemde onderwerpen, dan zou ik daarover graag een gesprek met U hebben, of daarover corresponderen.

H. Th. Bussemaker,
H. de Grootlaan 16,
2105 TN Heemstede.
Telefoon (023) 5280070

Copyright © 2012 Indische Cultuur (in) Beweging en Dane Beerling
Alle rechten voorbehouden.







OVT 14 september 2008

Afgelopen week melden nabestaanden van de moordpartij van december 1947 in het Javaanse dorp Rawagade zich voor een genoegdoening bij de Nederlandse regering. Een gesprek met historicus Harm Scholtens die onderzoek deed naar deze actie van Nederlandse troepen in Rawagede en met historicus Joop de Jong, gepromoveerd op het Nederlandse beleid tegenover de Indonesische revolutie. En een reaktie van SP-Kamerlid Krista van Velzen.



Japanse bezetting (1942-1945)

In januari 1942 valt het Japanse leger het eiland Tarakan voor de kust van Borneo (het huidige Kalimantan) binnen. Vervolgens bezet Japan de andere eilanden van de archipel. Nederland had Japan op 8 december 1941 de oorlog verklaard. De eerste gevechten (op zee) vonden al snel hierna plaats. Het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) capituleert op 9 maart 1942.

Een deel van de overwonnen Europeanen worden van de Aziatische bevolking geïsoleerd en in krijgsgevangenen- of burgerkampen gevangen genomen. Aanvankelijk steunt de Indonesische bevolking de Japanners, maar deze houding verandert naarmate hun situatie verslechtert. Miljoenen Indonesische mannen worden door Japan gedwongen te werk gesteld als romusha, zij werken onder andere aan de Birma-spoorweg. Ook Nederlandse en geallieerde krijgsgevangenen moesten onder dwang werken. Onder meer aan de spoorweg.



Indonesië onafhankelijk (1945-heden)

Na de Bersiap-periode volgt een periode waarin onderhandelingen, onrust en gewelddadige strijd elkaar afwisselden. Nederland neemt de wapens op tegen de republiek Indonesië in de zogenaamde eerste en tweede ‘politionele acties’ (juli-augustus 1947 en december 1948-januari 1949).

Deze militaire acties gaan in een aantal gevallen met excessief geweld gepaard. Het gevolg is internationale druk op Nederland. Via een Ronde Tafel Conferentie komen Nederland en Indonesië tot een soevereiniteitsoverdracht. Indonesië wordt op 27 december 1949 onafhankelijk. Nederlands Nieuw-Guinea valt echter buiten de overdracht.





Na de oorlog: van bersiap tot Linggadjati, 1945-1946

dr H.Th. Bussemaker

Bersiap’ betekent letterlijk ‘Weest paraat!’.
Deze kreet van Indonesische onafhankelijkheidsstrijders werd de aanduiding voor de woelige en gewelddadige periode 17 augustus 1945-april 1946 in Indië/Indonesië.

Na de Japanse capitulatie In juli 1945 had Soekarno, de leider van de Indonesische nationalisten, de Indonesische grondwet klaar. Op 7 september 1945 zou de Republik Indonesia worden uitgeroepen, maar als gevolg van de Japanse capitulatie
dwongen Indonesische jeugdleiders Soekarno dit al op 17 augustus 1945 te doen.



De Japanners ontwapenden vervolgens alle hulpsoldaten (hei-ho) en manschappen van het provisorische Indonesische leger en stuurden ze naar huis. Totdat de Geallieerde troepen hen zouden ontwapenen moesten de Japanners de orde handhaven. Op Java besloten de Japanners echter tot zelfinternering, omdat ze een conflict wilden vermijden met nationalistische
Indonesische jongeren (pemoeda), die hun anti-geallieerde strijdvaardigheid en fanatisme hadden ontwikkeld tijdens de
Japanse bezetting. Door die door de Britten toegelaten Japanse zelfinternering, ontstond vanaf 1 september in de Javaanse steden een machtsvacuüm.

Aan Geallieerde kant President Truman wilde geen soldaten inzetten voor het herstel van Westerse kolonies, en hij bracht Java onder in het South East Asian Command (SEAC) van de Britse admiraal Mountbatten. De Britten hadden veel minder militaire middelen ter plaatse, en ze waren onbekend met de situatie op Java; ze gaven Indië lage prioriteit. Toen op 15 september Britse oorlogsschepen de haven Tandjoeng Priok binnen voeren, bleek Batavia in oorlogsschepen de haven Tandjoeng Priok binnen voeren, bleek Batavia in Indonesische handen. Mountbatten besloot tot samenwerking met de Indonesiërs om de orde te handhaven.

Begin september 1945 werd de RAPWI (Recovery of Allied Prisoners of War and Internees) opgericht, om de burger- en
krijgsgevangenkampen te localiseren, en om snel hulp te kunnen bieden. De kleine RAPWI-teams hadden een puur humanitaire missie: localisatie, en het regelen van voedsel, medicijnen en evacuatie. Net als de Japanners in 1942, maakten de Britten hiermee raciaal onderscheid: de ca 160.000 niet-geïnterneerde Indo- Europeanen waren ‘slechts’ IFTU (Inhabitants Friendly to Us). Voor hen waren er geen hulp- en evacuatieplannen Indonesische handen. Mountbatten besloot tot samenwerking met de Indonesiërs om de orde te handhaven.

Begin september 1945 werd de RAPWI (Recovery of Allied Prisoners of War and Internees) opgericht, om de burger- en
krijgsgevangenkampen te localiseren, en om snel hulp te kunnen bieden. De kleine RAPWI-teams hadden een puur humanitaire missie: localisatie, en het regelen van voedsel, medicijnen en evacuatie. Net als de Japanners in 1942, maakten de Britten hiermee raciaal onderscheid: de ca 160.000 niet-geïnterneerde Indo-Europeanen waren ‘slechts’ IFTU
(Inhabitants Friendly to Us). Voor hen waren er geen hulp- en evacuatieplannen

Toenemend geweld Begin september 1945 vonden de eerste gewelddadige incidenten plaats. In Batavia vochten Indo-jongeren en Ambonese ex-KNIL-militairen met Indonesische strijdgroepen. Pemoeda’s overvielen Japanners voor wapens, huizen van Indo-Europeanen werden geplunderd, in de stadskampongs werden Indo-Europeanen vermoord door
Indonesische strijdgroepen.
Na 5 oktober werd een voedselboycott ingesteld. In Soerabaja, Poerwokerto en Soerakarta gaven Japanners hun wapens
vrijwillig aan Indonesiërs.In Batavia en Bandoeng organiseerden losse Nederlandse strijdgroepen strijdgroepen zich tot bataljons, die hard optraden tegen de pemoeda’s. Uit Nederland waren verder enkele bataljons oorlogsvrijwilligers onderweg, en uit Amerika zo’n 5.000 militairen van de Mariniersbrigade. Mountbatten verbood hen echter aan land te gaan; dit zou olie op het revolutionaire vuur zijn.

Vlak na de Japanse capitulatie patrouilleerden geïmproviseerd
uitgeruste militairen die net uit krijgsgevangenkampen
waren bevrijd, door de straten van Batavia in 1945.
(Foto collectie Nederlands Instituut voor Militaire Historie)

Internering door de Republikeinen Indo-Europeanen waren een potentiële ‘vijfde colonne’, en de centrale Indonesische regering begon rond 12 oktober 1945 met de arrestatie van alle Indo-Europese mannen en jongens. In Soerabaja liep het uit de hand, en 42 mannen en jongens werden in de kelders van de Simpang Club vermoord. De anderen werden vervolgens in de Kalisosokgevangenis aan de Werfstraat mishandeld