Indonesia Digest


 Global Digest






























US Relations 

CIA in Indonesia


NSA documents

UK Relations











Sukarno years

Suharto years



US relations


1965 Gestapu

 World Bank/IMF


Current Affairs

New Beginning


Silent Genocide




Global Rulers

  Rule By Secrecy

 US Relations 60s-98

Suharto Obit


East Timor

























Sukarno Years - Revolution

President Sukarno



Editor aims at compiling a true record of his presidency
His political aspirations and ambitions have often been
distorted and blackened to suit Western interpretations.

He fought Western domination but in the end tragically succumbed to their political pressures, intrigues and
machinations as well as biased Western media reporting




Proclamation of Independence

Dutch Relations

Revolution and the Bersiap period

Dutch Atrocities

The Heroic battle for Surabaya

RTC Agreement




 REVOLUTION 1945 - 1949









Much has been written about the socalled "Bersiap period", the Indonesian revolutionary years, its quest for independence.
Mostly it is conveniently ignored that if the Dutch had accepted the Indonesian proclamation of independence there would not have been a "Bersiap period" nor independence war.

"Bersiap" means (in Dutch): "Wees Paraat", in this case "ready or paraat" to meet the brutal Dutch aggression.
The Dutch bitterly resisted Indonesian nationalist movements and intermittent fighting followed.

Indonesia's independence war was a hard-fought revolution. High-spirited fighters of all ages, mostly carrying primitive weapons, had to face the Dutch and British troops, well-equipped with modern arms and tanks. There were severe casualties on both sides as many fell victim to the aggressive determination of the Dutch to re-establish their colonial rule.

The Dutch, unwilling to release their colony fought hard to regain their colonial power and Indonesian leaders were again imprisoned and exiled. However, the international situation had changed from pre-war colonial years. Indonesia's fight to maintain independence received wide-spread international support.

The Dutch aggression against Indonesian independence fighters only stimulated and fired the nationalist feelings. It fostered growing anti-Dutch sentiments and anti-Dutch actions. The Indonesian youth and any capable nationalist fighter stood up to defend their rights, to refute the return of Dutch colonialism, to fight Dutch military aggression.
The "Bersiap period" was born in response to Dutch aggression.

Anti-Dutch sentiments escalated with the stubborn Dutch aggression.
The independence war between Indonesian revolutionaries and the Dutch aggresors caused many deaths, cruelties and atrocities on both sides, and included civilian victims, a tragic result of the Dutch unwillingness to grant freedom to their previous colony.

Under the auspices of the United Nations at the Hague, an agreement was finally reached on December 27, 1949, officially recognizing Indonesia’s sovereignty over the former Dutch East Indies.




'Een groot aantal mensen is om het leven gekomen door acties van Nederlandse kant,' zei Bot.
Zijn Indonesische collega N. Hassan Wirajuda sprak in een reactie van een historisch moment.

Tijdens de politionele acties, bedoeld om de overdracht van de soevereiniteit aan een federatief verband van Indonesische eilanden ordentelijk te laten verlopen, stierven ongeveer 6.000 Nederlandse militairen.
De acties kostten aan tienduizenden Indonesiërs het leven.












Westerling Massacre






Netherlands Apologizes for Indonesian Colonial Killings
By Bastiaan Scherpen on 3:38 pm September 12, 2013.
Tags: Dutch colonialism, Rawagede Massacre, South Sulawesi

Almost 67 years after thousands of Indonesian men were summarily executed in South Sulawesi as part of a ruthless campaign to crush a rebellion against Dutch colonial rule, the Netherlands on Thursday officially apologized and announced
a proposal to compensate victims of similar “excesses.”

Dutch Ambassador to Indonesia Tjeerd de Zwaan spoke at the Dutch embassy compound in South Jakarta on Thursday morning, addressing an assembled crowd of reporters and relatives of those killed in the aftermath of Indonesia’s declaration of independence on Aug. 17, 1945.
“The… violence claimed many innocent victims on both sides and resulted in suffering that is still felt today in both
Indonesia and the Netherlands,” he said.

Present at the ceremony were five relatives of South Sulawesi women whose husbands were executed — the women themselves did not attend.
Their lawyer, Liesbeth Zegveld, earlier said in a press statement that the women, aged 90-100, had asked Dutch Foreign Minister Frans Timmermans to make the apology in South Sulawesi, as they were “too old” to travel to Jakarta, 1,400 kilometers away.
“Making an apology implies that you go and meet somebody, not ask the person to come to you,” Zegveld said. The ambassador said on Thursday that he would shortly travel to Makassar in the hope of meeting with the widows.

The Dutch state reached a legal settlement this year with 10 women from South Sulawesi after a similar case in 2011
was won by victims of the 1947 Rawagede massacre. An official apology and 20,000 euros ($26,000) in compensation
were part of the settlements in both cases.
In his statement on Thursday, De Zwaan said that the Dutch government was “aware that it bears a special responsibility
in respect of Indonesian widows of victims of summary executions comparable to those carried out by Dutch troops in
what was then South Celebes [Sulawesi] and Rawagede [now Balongsari, West Java].”

“On behalf of the Dutch government, I apologize for these excesses,” the ambassador said in English before repeating his words in Indonesian.
Asked whether the planned visit to Indonesia by Dutch Prime Minister Mark Rutte in November would also address the colonial past, the Dutch ambassador told the Jakarta Globe that although it is sometimes important to look back, Rutte’s visit would primarily be focusing on the future.
“This is an important visit and a big delegation will accompany the prime minister,” De Zwaan said, adding that both
countries have a lot to offer each other and are eager to look forward.

Rutte is scheduled to visit Indonesia on Nov. 20-22 to further boost political and economic ties between the two nations. He will meet with President Susilo Bambang Yudhoyono and will be accompanied by representatives of the Dutch business community.

The massacres in Sulawesi were part of a 1946-47 campaign in which the controversial
Dutch Capt. Raymond Westerling played an important role. As the commander of the Special Forces unit Depot Speciale Troepen, Westerling was called upon to “pacify” South Sulawesi.
The so-called “Westerling Method” entailed summary executions of people suspected to be involved in any anti-Dutch activity and other harsh counter-insurgency tactics.

Estimates vary widely, but historian Jaap de Moor, a Dutch expert on Westerling, has put the death toll as a direct result of the actions by the Special Forces in South Sulawesi at around 1,500, with regular units being responsible for many other killings in the region.
The Indonesian government at the time put the number of victims in Sulawesi at

An announcement in the Dutch government gazette Staatscourant on Tuesday outlines requirements that other victims of atrocities committed by Dutch soldiers during Indonesia’s war of independence must meet to file a successful claim for monetary compensation. Involvement of the courts is not necessary, the government says.
The requirements include: the claimant must have been married to a person summarily executed by Dutch soldiers, the execution in question must have been of a similar nature as those in Rawagede and South Sulawesi, and the execution must have already been mentioned in a publication. Statements of witnesses will be accepted as proof of the fact that the deceased husband was indeed summarily executed. Claims will be accepted until Sept. 11, 2015, the announcement reads.

Embassy spokesman Nico Schermers told the Globe that the Dutch government has no estimates of how many people are likely to seek compensation through the scheme.






Minister Ben Bot betuigt spijt in Indonesië
door Administrator 16 aug 2005

Bot nam tijdens een receptie op het Indonesische ministerie van Buitenlandse Zaken een voorschot op een toespraak die
hij woensdag namens het Nederlandse kabinet in Jakarta zal houden tijdens de zestigste viering van de Indonesische onafhankelijkheid (lees Nederland betuigt spijt politionele acties).

'Een groot aantal mensen is om het leven gekomen door acties van Nederlandse kant,' zei Bot.
Zijn Indonesische collega N. Hassan Wirajuda sprak in een reactie van een historisch moment.

Tijdens de politionele acties, bedoeld om de overdracht van de soevereiniteit aan een federatief verband van Indonesische eilanden ordentelijk te laten verlopen, stierven ongeveer 6.000 Nederlandse militairen.
De acties kostten aan tienduizenden Indonesiërs het leven.

Nederland erkende uiteindelijk de Republiek Indonesië op 27 december 1949. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken noemde het Nederlandse militaire ingrijpen een 'harde en bittere realiteit, speciaal voor het Indonesische volk.
"Alleen als iemand op de top van de berg staat hij kan zien wat de kortste weg naar boven was geweest", zei hij.

In Nederland is veel lof voor de spijtbetuiging van Bot.
Nederland aanvaardt nu 17 augustus 1945 als Indonesische onafhankelijkheidsdag.
Dat is goed gevallen bij zowel de Indische gemeenschap in Nederland als de voormalige militaire Indiëgangers.
Ook vanuit de Tweede Kamer kreeg CDA-minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken waardering
(lees Veel lof voor spijtbetuiging minister Bot).









Sukarno proclaimed Indonesia's independence on August 17, 1945.





The Dutch did not recognize this declaration of independence and tried to re-establish their colonial power with military aggression. This resulted in fierce violent fighting between the poorly outfitted Indonesian Freedom fighters and the
Dutch military equipped with modern weaponry.
Many civilians, both Dutch, Indo-Dutch and Indonesians, fell victim to this Dutch-originated struggle.

It was not until 2005 that the Dutch government admitted their responsibility for this struggle

with the following statement


"Als Nederland de onafhankelijkheid van Indonesie meteen in 1945 had erkend
zouden er niet zoveel mensen zijn omgekomen en was de Indonesische bevolking
veel ellende bespaard gebleven."

(If the Netherlands had immediately recognized Indonesia's 1945 Independence Declaration there would not have been so many victims and the Indonesian population would have been spared great sufferings.)


Editor's Note:
In this case there would not have been a Bersiap period or Indonesian Revolution.

The Bersiap period clearly was the result of the Dutch unwillingness to accept Indonesia's independence and their aggressive military actions.

They created a sphere of hatred against all that was Dutch related.

The people's response to the Dutch aggression gave birth to the "Bersiap" Period, the period
that the youth spontaneously left the school banks, joined the revolutionary ranks and were "Siap" (Ready-Paraat) to defend the nation's independence at all costs.

The sufferings were heavy on both sides.

And now the Dutch apologies.

With this admittance should not the Dutch Government
take responsibility for the immeasurable sufferings of the victims
of the revolutionary years including the "Bersiap" period??






Indonesia 1945-1949
Een kolonie vecht zich vrij

Proklamasi. Kami bangsa Indonesia dengan ini menjatakan kemerdekaan Indonesia…
Wij, het volk van Indonesië, verklaren hierbij dat Indonesië onafhankelijk is …

Zo liet Soekarno op 17 augustus 1945 tijdens een korte plechtigheid op straat in Jakarta aan de wereld weten, dat het koloniale Nederlands-Indië definitief verleden tijd was. Twee dagen eerder had Japan zich overgegeven, na de atoombommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki. Met die Japanse overgave was een einde gekomen aan de Tweede Wereldoorlog in Azië.

Al voor de Tweede Wereldoorlog bestond in Nederlands-Indië een brede beweging die zich inzette voor zelfbeschikkingsrecht. Leiders als Soekarno, Mohammad Hatta en Soetan Sjahrir wilden los van Holland, anderen wilden alleen meer autonomie. Maar het Nederlandse gezag hield de touwtjes strak in handen.

En toen kwam in 1942 de Japanse aanval. De geallieerde strijdkrachten verloren op 27 februari de slag in de Javazee en op
8 maart volgde de capitulatie. De soldaten werden krijgsgevangen gemaakt, de meeste Nederlanders geïnterneerd in burgerkampen, en veel mannen werden gedwongen tewerkgesteld. De Japanners ontmantelden het Nederlands-Indische bestuurssysteem en feitelijk hield Nederlands-Indië op te bestaan.

Na 1945 probeerde Nederland het koloniale gezag met onderhandelingen en geweld (door middel van twee zogenoemde Politionele Acties) te herstellen. Maar op 27 december 1949 legde het zich, onder grote internationale druk, bij de Indonesische onafhankelijkheid neer. Alleen Nieuw Guinea werd pas in 1962 opgegeven en tenslotte na een overgangsperiode onder VN-toezicht en een omstreden volksraadpleging onder de Papoea’s, ingelijfd bij Indonesië.
Daarmee werden vanaf 1969 de staatsgrenzen van de huidige Republiek Indonesië dezelfde als die van Nederlands-Indië.

Tijdens de onafhankelijkheidsstrijd was er over en weer heftig gevochten. Tot in de jaren zestig verlieten in totaal ruim
300.000 Nederlanders, Indische Nederlanders, Papoea’s en Indonesiërs het land. De meesten gingen naar Nederland.
Onder hen waren 12.500 Molukse soldaten van het voormalig Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) en hun
gezinnen. Zij kwamen in 1951 naar Nederland, waar hun militair dienstverband werd beëindigd.

Deze dekolonisatie geschiedenis is nog geen verleden tijd.

In 2005 nam Minister van Buitenlandse Zaken Bot deel aan de viering van zestig jaar Indonesische onafhankelijkheid. Nederland aanvaardde daarmee dat Indonesië niet in 1949, maar op 17 augustus 1945 was ontstaan en Bot betuigde spijt dat Nederland toen

‘als het ware aan de verkeerde kant van de geschiedenis’
was komen te staan, en daarmee aan velen leed had berokkend.

Ook voor alle betrokkenen in Nederland was dat een belangrijke, soms confronterende, uitspraak.




From Wikipedia, the free encyclopedia

Bersiap is the name given by the Dutch to a violent and chaotic phase of the Indonesian National Revolution following the end of World War II. The Indonesian word bersiap means 'get ready' or 'be prepared'. The Bersiap period lasted from August 1945 to December 1946.
The period starting with revolutionary violence occurring during the increasing power vacuum left by the retreating Japanese occupational forces and the gradual build up of a British military presence, but before the official handover to a Dutch military presence. The term refers to that period when, after being kidnapped by Republican youths (‘Pemuda’), Sukarno declared independence on 17 August 1945. The period ended with the departure of the British military in 1946, by which time the Dutch had rebuilt their military capacity. Meanwhile the Indonesian revolutionary fighters were well into the process of forming a formal military. The last Japanese troops had been evacuated by July 194











(Dutch View and Production)







 THE 1945 - 1949 REVOLUTION












































































































Bersiap-periode (1945-1946)

Op 15 augustus 1945 capituleert Japan en komt er een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Dat betekent echter geen einde aan de vijandelijkheden in de Indische archipel.

Op 17 augustus 1945 wordt in de hoofdstad Jakarta door Soekarno en Hatta, de nationalistische leiders, de republiek Indonesië uitgeroepen. Maar de nieuwe republiek wordt niet door Nederland erkend. De koloniale autoriteiten proberen hun macht te herstellen, maar de komst van geallieerden en Nederlanders laat op zich wachten. Indonesische strijdgroepen die voortkomen uit jeugdbewegingen (pemoeda’s) proberen er - desnoods met geweld – voor te zorgen dat Indonesiërs de leiding van de Japanners kunnen overnemen. De bloedige Bersiap-periode (Bersiap = Indonesisch voor ‘wees paraat’) duurt tot het voorjaar van 1946.





Afscheid van Indië

Een digitale bron waarin u Nederlandse en buitenlandse documenten
kunt raadplegen over de Japanse bezetting, de bersiapperiode en de dekolonisatie van Nederlands-Indië.

Bersiap periode

Eind september 1945 breekt op Java een periode van extreem geweld uit tegen de Nederlanders en Indische Nederlanders op Java. De eerste weken van september verlopen betrekkelijk rustig. Pas na de komst van de eerste RAPWI-teams lopen de spanningen op en vinden steeds meer incidenten plaats. Eind september 1945 nemen Indonesische jongeren (pemoeda's) in Djokjakarta, Solo, Malang, Bandoeng, Soerabaja, Batavia de publieke diensten en overheidsgebouwen over van het Japanse bestuur. Tegelijkertijd wordt een algemene voedselboycot afgekondigd tegen Europeanen en wordt de toevoer van water en elektriciteit naar de interneringskampen afgesneden. Eind september breekt de Bersiap in alle heftigheid uit. Het Indonesische woord ‘bersiap' betekent ‘weest paraat' en wordt de strijdkreet van de pemoeda's tijdens de Indonesische revolutie. In de grote steden op Java vinden in de maanden oktober, november en december 1945 aan de lopende band ontvoeringen (verdwijningen), beschietingen, berovingen en moorden plaats. Vooral Indo-Europese, Chinese en Molukse families die buiten de kampen verblijven, ongewapend zijn en verspreid van elkaar wonen, zijn slachtoffer van het geweld. De Bersiap bereikt een hoogtepunt in de laatste weken van oktober en in de maand november. In die periode zijn Britse troepen in gevechten verwikkeld met Indonesiërs in Midden-Java en in Soerabaja. Eind december 1945 slagen de Britse troepen in Batavia erin de rust te herstellen maar in Bandoeng blijft het tot maart 1946 onrustig. De schatting van het aantal burgerslachtoffers tijdens de Bersiap loopt sterk uiteen: over heel Java zouden in de drie laatste maanden van 1945 tussen de 3.500 en 20.000 doden zijn gevallen.






Soekarno beschermde de Nederlanders
Republikeinse kampen waren beveiligingskampen

28 september 2007

Rode Kruis deelt koffie met melk uit aan door de republiek vrijgelaten geinterneerde Europeanen,
Batavia 1946

Ze waren geen gijzelaars, maar zaten er voor hun eigen veiligheid: de 46.000 Nederlanders en Indo-Europeanen die tussen oktober 1945 en mei 1947 in republikeinse kampen in Nederlands-Indië werden vastgehouden.
Zo concludeert Mary van Delden in haar proefschrift over de kampen.
Het is een opmerkelijke conclusie die haaks staat op het in Nederland gangbare beeld dat de geïnterneerden de ‘gevangenen’ van Soekarno waren.

Republikeinse kampen waren beveiligingskampen

Het zojuist verschenen proefschrift ‘De republikeinse kampen in Nederlands-Indië, oktober 1945-mei 1947, Orde in chaos?’ werpt een nieuw licht op de zogenoemde Bersiap-tijd, de periode tussen de Japanse capitulatie en de terugkeer van het Nederlands gezag. Tot nog toe is deze periode altijd beschreven als een chaos, van geweld, moord en doodslag.
Een periode van politieke instabiliteit waarin rivaliserende pemoeda groepen (jonge vrijheidsstrijders) vechten tegen Britten en Nederlanders en niemand de situatie onder controle lijkt te hebben.

De geschiedenis van de republikeinse kampen bewijst dat er toch een vorm van orde in de chaos is geweest.
Soekarno had al snel in de gaten dat de situatie uit de hand dreigde te lopen na de capitulatie van Japan. Hij wilde een dreigend bloedbad onder Nederlanders voorkomen en laten zien dat de Republiek de situatie onder controle had. Dit was belangrijk voor Soekarno, omdat hij internationale erkenning wilde, ook van Amerika. Van Delden toont in haar boek aan dat het waarschijnlijk op Soekarno’s initiatief is dat -- temidden van de chaos, waarbij de volkswoede zich keerde tegen alles wat Nederlands of Brits was -- alle (Indo) Europeanen in het republikeinse gebied werden verzameld en vervolgens ongedeerd naar veilige bewaakte kampen werden gebracht.

Van Delden schetst hiermee niet alleen een genuanceerd beeld van de Bersiap-tijd, maar ook van de rol van de pemoeda’s. Deze werden tot op heden louter afgeschilderd als geweldadige fanatiekelingen. Van Delden stelt nu dat ‘dankzij lokale pemoeda de levens van vele Nederlanders gespaard zijn gebleven’, want vooral de vrijheidsstrijders brachten de Nederlanders naar de kampen.

Daarnaast concludeert Van Delden dat de Nederlandse claim dat de republikeinse kampen ‘gijzelaarskampen’ waren, volkomen ongegrond is. Het waren wel degelijk beveiligingskampen, zoals de Indonesiërs altijd al beweerden. De Indonesiërs hebben de geïnterneerden bij geen enkele onderhandeling als drukmiddel gebruikt. Als er al ‘gebruik’ gemaakt is van de kampen, dan hebben de Nederlanders dat gedaan, voor binnenlandse propaganda en om de Britten onder druk te zetten langer in Indonesië te blijven.






Nog lang geen vrede

Posted on 13 februari 2012

Slachtoffers van Bersiapgeweld in Batavia, 1945/1946 Voor veel Europese inwoners van Nederlands-Indië waren de maanden kort ná de Japanse capitulatie, de Bersiapperiode, erger dan de periode daarvoor. Niet alleen omdat de hoop op een terugkeer naar vooroorlogse verhoudingen door de nationalistische aspiraties van de Indonesiërs de grond werd ingeboord, maar ook, en vooral, omdat men gewoon verschrikkelijk bang was. ´Scared to death´, zeiden de Britse soldaten die de orde trachtten te handhaven.

De angst was gerechtvaardigd. De nieuwe leiders van de Republiek hadden aanvankelijk geen enkele greep op de verpauperde plattelandsbewoners die nu en masse naar de steden trokken om daar alles te plunderen wat van hun gading was. Voor velen van hen was nationalisme niet veel meer dan synoniem voor rampok (plunderingen). De aantrekkingskracht van de steden was tweeledig: niet alleen was hier het meeste te halen, de plattelanders hadden hier ook het voordeel van hun relatieve anonimiteit. De daders van de plunderingen en moorden werden zelden herkend.

Batavia en Bandoeng
In West-Java hadden vooral Batavia, Buitenzorg en Bandoeng te lijden onder deze agressie. Vooral híer werd gerampokt, gekidnapt en gemoord. De angst die dit bij de Europese bevolking (blanken en Indo-Europeanen), maar ook bij de Ambonezen, Menadonezen en Chinezen teweegbracht, werd nog gevoed door het feit dat de Britten aanvankelijk absoluut niet bij machte waren om deze steden geheel te controleren. In tegendeel, zowel in Batavia als in Bandoeng werd aanvankelijk bewust gekozen voor het slechts controleren van een deel van de stad, waarbij de bevolking van de overige stadsdelen, logischerwijze, vogelvrij werd verklaard.

Wat dit voor Batavia en omstreken betekende toont ons onderstaande lijst. Het is een compilatie van twee door het Nationaal Archief beheerde lijsten, die vermoedelijk beide, op basis van individuele dagrapporten, zijn opgesteld in 1946. De rampok werd niet geregistreerd, daarvoor was ze te omvangrijk, de ontvoeringen en moorden echter wel. Aan de meeste moorden ging eerst een ontvoering vooraf, reden waarom veel burgers zich betrekkelijk snel bij de autoriteiten meldden als zij iemand misten. De kidnap werd in de meeste gevallen veroorzaakt door volkswoede; het vragen van een losgeld gebeurde slechts incidenteel. Soms werd de ontvoerde (al dan niet na mishandelingen) na een tijdje weer losgelaten, soms werd hij later alsnog vermoord.

De lijst is niet compleet. Hier wordt slechts melding gedaan van de laatste drie maanden van 1945. Ook in 1946 werden nog vele burgers ontvoerd. Naarmate de grip van de Britten en, vanaf maart 1946, de Nederlanders, op de veiligheid van de Europese inwoners groter lijkt te zijn geworden, hadden de Chinezen echter meer te lijden.

In totaal vermeldt deze lijst ongeveer 230 personen, waarvan een kleine 100 op het moment van registratie reeds bleek te zijn vermoord. Naar het totale aantal slachtoffers in Batavia kunnen we slechts gissen. Als we de gehele Bersiapperiode in ogenschouw nemen, d.w.z. tot de komst der Nederlanders, en uitgaan van het feit dat een deel der ontvoeringen en moorden onder de niet-Europese bevolking niet in de boeken terecht is gekomen, dan mogen we de hier gegeven aantallen misschien verdubbelen, en veronderstellen dat sprake is geweest van zo´n 400 à 500 ontvoeringen, waarvan de helft met dodelijke afloop.

De namen van de slachtoffers zijn in slechts weinige gevallen terug te vinden op de lijsten van de Oorlogsgravenstichting. Omdat het vooral bewoners betreft van Batavia zélf, werden hun lichamen – indien al gevonden – meestal ter plaatse begraven in een privégraf.














The Dutch-Indonesian conflict 1945-49 – attention for the other side

Posted on July 19, 2012 by David

The Dutch Royal Institute for Linguistics and Anthropology (KITLV) in Leiden has proposed a new inquiry into what actually happened in the conflict between the Netherlands and the Republic in the years 1945-1949. But it will differ from earlier inquiries, that focused on Dutch excesses, in that this time around there will also be attention for the actions of the TNI and the para military groups.

The Director of the KITLV, a man with the remarkable family name Van Oostindie (“Of the East Indies”), explained this interest by saying that one couldn’t really explain the behaviour of one side without looking at what was happening on the other side of the field. His Institute, which has been a repository for information on the Indies for more than 150 years, proposes this research to be done by a team of six scholars over a period of three years. It is looking for a government grant of 2 million Euros to finance this.

The prominent Indonesian historian, Professor Bambang Purwanto of Gadjah Mada University has welcomed this initiative. In an interview published in the Dutch quality paper “Volkskrant” last week he said inter alia:

There are a lot of things we don't know of each other. All this information now has to be joined together. I think that there are matters that Indonesians can remember and that are totally unknown to the Dutch and vice versa. Beside the official historiography we also need personal experiences and histories to know what really happened… One couldn’t polish away anything that has happened. But we have to share our information to get a clearer view of our own history… It is meaningless to speak in absolute terms of good guys and bad guys. One can be both, even at the same moment. It all depends on from whose perspective one looks at the situation. But we have to try to be realistic. It was our fate to be a colony of the Netherlands. I don’t defend colonialism with this, I don’t say either that there were good or only bad aspects of colonialism. What I do say is this: part of Indonesian history is Dutch, part of Dutch history is Indonesian… When the Dutch left and sovereignty had been transferred we judged everything to do with colonialism to be bad. But we are now living in the 21st Century. We have taken distance, we are thinking much more realistically and objectively about what has happened. Not objectively, that doesn’t exist because you always reason from your own point of view. But honestly. Otherwise you can’t be a good historian. You must not use history to hate or accuse each other.

It so happens that Purwanto’s team is working on a new comprehensive history of Indonesia as well and from that point of view too he welcomes cooperation. As far as immediate post war history is concerned this work is overdue. The last comprehensive Indonesian language history of Indonesia is, to the best of my knowledge, the six volumes of Sejarah Nasional Indonesia edited by the late Professor Sartono Kartodirdjo et al (Jakarta 1974). I don’t know whether it is still in print. I was lucky enough to obtain a copy not long after it was published.

In this work the four years of military conflict are dealt with very summarily in Volume VI, in all of forty pages.

I do hope that Purwanto and his team can cooperate fruitfully with the KITLV team if this ever comes off the ground (the money still has to be obtained and that in a time that governmental budgets are getting increasingly tight). However, I was a bit puzzled by Van Oostindie’s stated claim for the KITLV research to produce an account “that is acceptable to both sides”. A historian should be after the truth – acceptability looks more like a political aim.

I have mentioned Professor Purwanto earlier in my posts when I referred to a complaint he made at an international conference on the theme “Identity and Chaos in Indonesia: 1945-1946?, organized by the Dutch Institute for War Documentation in 2003. I translated from the conference proceedings: “He talked about the resistance he gets in his own country at the slightest attempt to deal somewhat objectively with the history of the Revolution. He had already been reproached for not being a real Indonesian”.

Has that situation changed?








Foto's : Oorlog Nederlands-Indië gepubliceerd

Zondag 6 december 2009, 20:34

Video Deze maand precies zestig jaar geleden werd Nederlands-Indië Indonesië. Na de politionele acties waarmee Nederland had geprobeerd de Indonesische onafhankelijkheid tegen te houden. Wat er tijdens die koloniale oorlog gebeurde, kreeg het thuisfront lang niet allemaal zien. De militaire censuur hield confronterende foto's achter. Die kwamen terecht in ondermeer het archief van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Nu, na zestig jaar, worden ze gepubliceerd. In het boek Koloniale Oorlog 1945-1949.




Verboden Photos uit een koloniale oorlog 1945-1949




Koloniale oorlog 1945-1949

De koloniale oorlog is meer dan een fotoboek. Het biedt verrassende, veelal onbekende foto’s van een vergeten, dan wel verdrongen periode. Tijdens de Koloniale oorlog (politionele acties genoemd) werden niet alleen de geschreven media gestroomlijnd, ook foto’s en journaalfilms werden gecensureerd. De Nederlandse Leger - voorlichtingsdienst in Batavia (Jakarta) speelde een actieve rol in het controleren van de (foto)berichtgeving over Nederlands-Indië. De dienst beheerste de tekst- en beeldproductie bijna volledig. Nederlandse fotografen en journalisten waren niet bepaald kritisch, velen volgden de richtlijnen van de censuur. Een behoorlijk aantal niet vrijgegeven foto’s en ter plekke gemaakte foto's van Nederlandse dienstplichtige soldaten zijn evenwel bewaard gebleven.

René Kok, Erik Somers, Louis Zweers
ISBN: 978 90 488 0320 0






Verboden foto's uit Nederlands-Indië

zondag 6 dec 2009, 18:16
Door verslaggever Pauline Broekema

Op de contactafdruk staan de driftige krassen van de censor. Een hospitaal in Yogyakarta. Een hoge militair bezoekt in 1949 gewonde Nederlandse soldaten. Hoewel half vernietigd, toch staat de foto in het morgen te verschijnen boek

Koloniale Oorlog 1945-1949'



Koloniale Oorlog 1945-1949'. Als symbool.

Verboden foto's uit een koloniale oorlog. René Kok, Erik Somers en Louis Zweers schetsen hoe de Nederlandse regering probeerde het conflict een onschuldig gezicht te geven.

De fotografen waren embedded. Ze waren verplicht hun materiaal ter controle naar Batavia te zenden. En daar was er dus die censor die korte metten maakte met elke controversiële foto. Foto's van gewonde soldaten werden niet getoond. Gesneuvelde militairen kreeg het thuisfront helemaal niet te zien.
Breed lachende jongens van stavast op patrouille door de rijstvelden wel. Straatbeelden met de rijzige Hollandse militair als kindervriend die snoep uitdeelt, of een gewonde Indonesische strijder verpleegt.

De auteurs heb
ben bewust de term politionele actie vermeden. "Het was een oorlog en dat willen we laten zien", zegt Somers. En dan gebeuren er dingen zoals tijdens de Operatie Quantico, op Oost-Java, bij Surabaya.
In het boek staat een serie foto's van Hugo Wilmar. Gemaakt met een Speed Graphic camera. Gevechtsacties. Foto's genomen in het vuur van de strijd, waar de spanning van afspat. Ze hebben de kranten en tijdschriften nooit gehaald. De situatie is te duidelijk chaotisch. Niets geoliede vechtmachines.

Op een van de opnames ligt een dode marinier. Het gezicht in de haast afgedekt met een kledingstuk. Een andere grimmige foto toont de mariniers na de overmeestering van een guerrillastrijder. De jongen ligt op zijn rug in een veld. Hij wordt ondervraagd, door vier Nederlanders onder schot gehouden.
Op een derde foto staat een Nederlandse marinier die dreigend zijn wapen heft. Van de Indonesische strijders zijn de kleren bemodderd, de benen zwart van het slik. Ze heffen de armen ten overgave, met doodsangst op hun gezichten.

Louis Zweers deed onderzoek in de Indonesische archieven in Jakarta. Hij zocht de foto's van de 'andere kant'. Gevechtssituaties gezien door de ogen van de Indonesiërs. Die waren er weinig.
Wat hem vooral verraste waren de foto's van de Indonesische leiders omringd dor een juichende menigte. Soekarno met zijn vrouw Fatmawati en afgeladen zaal, generaal Sudirman op het station van Jakarta als overwinnaar ontvangen.

Voor Zweers maken ze overduidelijk waar de steun van de bevolking lag. De oorlog was voor de Nederlanders op voorhand verloren. Ook die foto's werden uit de Nederlandse pers geweerd.

Ook de militairen zelf fotografeerden. Het NIOD kreeg de laatste jaren een aantal uit nalatenschappen. Erik Somers verwacht de komende jaren nog meer schenkingen. Hij ziet er naar uit.
In het boek staat een aantal bladzijden uit albums. Wrange voorbeelden van hoe onthullend de egodocumenten zijn. Het album van oorlogsvrijwilliger Mickers bevat een opname van een gesneuvelde Indonesiër. Twee Nederlandse militairen staan over hem gebogen. Het fotobijschrift is veelzeggend: "rechts Sjef Kuppens die acht dagen later op dezelfde plek viel."

Somers vertelt hoe hij door een album bladerde en hem een foto opviel die mislukt leek. Hij was vanuit een legervoertuig genomen. Toen hij het vergrootglas erbij hield, zag hij in de berm Nederlandse soldaten die met de geweren in de aanslag een groep Indonesiërs aanhoudt. Een alledaags tafereel, de werkelijkheid van de koloniale oorlog.

Beelden die Nederland niet te zien kreeg, met wrange gevolgen. Toen de duizenden militairen terugkeerden had men thuis de indruk dat het daar in Indie wel mee was gevallen. "'Jullie hebben het daar goed gehad' was de algemene indruk", zegt Somers.

De censor had van de koloniale oorlog een onschuldig conflict gemaakt.
Koloniale Oorlog 1945/1949: Van Indie naar Indonesie - René Kok, Erik Somers en Louis Zweers - Carrera - ISBN: 9789048803200 - € 17,90 Bij Uitgeverij Waanders verscheen de DVD 'Strijd om Indië' (€ 29,95), die is samengesteld door René Kok.




Forbidden photos from the Dutch East Indies

Published on : 8 December 2009

Batavia (now Jakarta) because it wanted to present a positive picture of the Dutch Colonial War in Indonesia. Today, 8 December, sees the publication of a book of photos from the period 1945-1949, put together by a team of three authors: Erik Somers, René Kok and Louis Zweers. The nearly 200 photos show scenes of wounded soldiers and of Indonesians being intimidated – pictures that have never before appeared in the Dutch media.

The three authors have already spent a long time researching photos from the Second World War in various archives. They also have a large collection of photos from the decolonisation period in Indonesia (1945-1949). A large number of the photographers were ‘embedded’ and working for the Dutch colonial government. They were obliged to hand over their photos to the authorities in Batavia, who then made a selection to send to the Dutch media. Pictures considered too shocking - of wounded soldiers, for example - were not selected, as they might have caused distress to relatives of the Dutch soldiers at home.

The book shows just how selective was the choice of reports and photos at the time. The government, intelligence service and the armed forces censored everything that was published. The truth was a well-kept secret.

Now, 60 years later, a selection of photos that have survived in various archives and collections has been put together and published, giving a true picture of the terror and violence that took place during the Colonial War.

After their return home, the some 120,000 Dutch soldiers found that people didn’t want to hear their stories about the brutal reality. They didn’t tally with the picture that had been presented in the media. What’s more, the loss of "our East Indies" still had to get through to the national consciousness.

Even before publication of the book, the three authors had numerous reactions, especially from former soldiers, but also from their children. This book will help them to understand why their fathers didn’t want to talk about the war.

Koloniale Oorlog: 1945-1949
René Kok, Erik Somers, Louis Zweers
Carrera Publishing
ISBN: 978 90 488 0320 0






 Some photos from the book













De Bersiap (vernieuwd)

H.Th. Bussemaker
(Lezing gehouden op 15 november 2003, tijdens de Landelijke Dag van KJBB’41-’49)

Inmiddels is zijn boek Bersiap! Opstand in het paradijs verschenen bij Walburg Pers. Niet bij ons, Benteng
Beruang verkrijgbaar, maar bij de boekhandel en bij Walburg Pers zelf. 400 pagina's rijk geïllustreerd in
zwart-wit. Formaat 17x24 cm, genaaid gebrocheerd.

ISBN 90.5730.366.5, NUR 680. Prijs € 39,50.


 1. Inleiding.
Bersiap betekent “Weest Paraat”, en de uitdrukking komt voort uit vooroorlogse Indonesische padvindersbeweging.
De Bersiap-periode loopt van 15 september 1945 tot 1 december 1946: en is de meest gewelddadige periode in de
geboorte van de Indonesische Staat, als onderdeel van hun nationale revolutie.
Voor deze cruciale periode in de geschiedenis van twee landen bestaat weinig belangstelling van Nederlandse en
Indonesische historici. In het Nederlands is er geen enkel samenvattend boek verschenen over de gehele periode.

Mary van Delden behandelt alleen Bandoeng, Willy Meelhuysen alleen Soerabaja, Winny Rinzema Batavia, Han
Bing Siong alleen Semarang. Indonesische historici hebben alleen oog voor de heroische aspecten van de vrijheidsstrijd,
niet voor de bloedige kant ervan. De meeste boeken over de Bersiap zijn van Australiërs, Amerikanen en Engelsen, zoals
Rickleff (Engels), Smail (Engels), Cribb (Australisch), Frederick (Amerikaans), Friend (Amerikaans), Kahin
(Amerikaans), Reid (Amerikaans). Een belangrijke rol heeft hierbij gespeeld het reeds enkele decennia lopende
South-East Asian onderzoeksproject van de Cornell- Universiteit te Ithaca, New York State, USA.
Daarom dat ik besloten heb om zelf een boek over deze periode te schrijven in het Nederlands. Het streven is, om dit
boek midden-2005 te laten uitkomen. Aangezien ik tenslotte ook ervarings-deskundige ben wat betreft de Bersiap,
zal de persoonlijke noot daarin niet ontbreken. Deze lezing geeft aan, wat ik in mijn bronnenonderzoek heb gevonden.

De Bersiap-periode is uitermate complex, omdat er vier verschillende machten waren, welke het verloop van de Bersiap
hebben bepaald. Het was een soort duivels kaartspel met vier spelers in twee tegenover elkaar staande teams, een
Engels-Nederlands team en een Indonesisch-Japans team. Maar ook binnen de teams had men zeer verschillende agenda’s.
De betekenis van de Bersiap is enorm geweest, vooral voor de Nederlanders en de Indonesiërs. Voor de Indische Nederlanders
was het een periode, welke hun een identiteit gaf, en leidde tot de door niemand voorziene - en gewenste – massale terugkeer
naar een vrijwel onbekend vaderland. Voor de Nederlanders was het een schaamtevolle periode, om niet te zeggen een
nationaal trauma. Vandaar het overslaan van deze periode in het onderwijs in Nederland. Voor de Indonesiërs bevestigde
de Bersiap hun nationale identiteit, bevochten in een langdurige strijd eerst tegen de Japanners, daarna tegen de Engelsen,
vervolgens tegen de Nederlanders. Japanners en Britten hebben er een kater aan overgehouden.

2. Japanners en Indonesiërs.
De capitulatie van het KNIL in maart 1942 was een schok voor de Indonesiërs. De Belanda-meesters bleken immers
niet in staat hun veiligheid tegen een buitenlandse invasie te garanderen. De Japanse propaganda speelde hierop
in. Japanners gaven civiele bestuur geheel over aan Indonesiërs, die in staat bleken de overheid en de
infrastructuur te runnen: spoorwegen, telefoon, electriciteit, water. De Indonesische politie werd niet ontwapend! Pas
in september 1944 bleek het Japanse kabinet Koiso bereid om Indonesische streven naar onafhankelijkheid te erkennen.
Oprichting van de Sukarela Tentara Pembela Tanah Air oftewel PETA: 66 bataljons op Java, 3 op Bali. De PETA was
sterk regionaal georganiseerd, licht bewapend (geen kanonnen of tanks), maar goed geoefend, met eigen Indonesische
officieren en een eigen bevelsstructuur. In februari 1945 brak echter een opstand van een PETA-bataljon uit te Blitar,
welke door Japanners in bloed werd gesmoord. De Hei-ho waren Indonesische hulpsoldaten in Japanse dienst, meest
ex-KNIL militairen. Daarnaast een zeer militante jeugdbeweging, de seinendan. Veel nadruk werd daarbij gelegd
op “Semangat” (wilskracht), vergelijkbaar met Japanse ‘seishin”: de Geest overwint! Denk aan de zelfmoord-
commando’s, zoals de Japanse Kamikaze-vliegers.

In juli 1945 ontstond een Indonesische grondwet gebaseerd op de Pantjasila. Met het Japanse bezettings-
leger werd een overeenstemming bereikt over Japanse erkenning van een Republik Indonesia op 7 september
1945. Toen kwam de schok van Japanse capitulatie. Indonesische Nationalisten als Soekarno/Hatta waren nu bevreesd
voor arrestatie door de Kenpei-Tai. Indonesische jongeren, de pemuda, waren daarentegen bevreesd dat Geallieerden
een Japanse marionettenregering niet zouden erkennen. Zij dwongen Soekarno c.s. om een onafhankelijkheids-
proclamatie uit te spreken. (17 augustus 1945). De oudere Nationalisten verzwakten daarmee hun traditionele autoriteit
ten opzichte van de Japans-opgeleide pemoeda’s, die in feite locaal de macht grepen.

Dat konden zij doen, omdat op 18 en 19 augustus 1945 de Japanners de PETA en de Hei-ho ontwapend en ontbonden
hadden. Angst voor een tweede Blitar speelde zeker mee. De oudere Nationalisten waren het hier mee eens: zij vertrouw-
den de loyaliteit van de Indonesische PETA-leden niet. Het resultaat was echter, dat de jonge Indonesische regering
geen ander machtsmiddel had dan de politie. Wel besloot Soekarno tot de oprichting van regionale Komitee’s Nasional
Indonesia Pusat (KNIP), waaronder de PETA-Bataljons zich weer trachtten te formeren – zonder wapens!

De tweede Japanse maatregel was de zelf-internering. Zij waren door de Geallieerden belast met de handhaving van rust
en orde, totdat zij ontwapend zouden worden door Geallieerde troepen. Japanners doorzagen, dat hen dat in conflict met
Indonesische troepen zou brengen, en besloten eind-augustus tot zelf-internering over te gaan in 14 gezonde bergoorden
met veel voedsel buiten de grote steden op Java. Daardoor ontstond vanaf 1 september geleidelijk een gezagsvacuum,
dat niet door geallieerde troepen werd opgevuld. De Engelsen hebben dit niet voorzien, en deze zelf-internering niet
verboden. Het was de eerste grote Engelse inschattingsfout. Helaas zouden er meerdere volgen.

De Japanse militaire organisatie bleef ondanks de klap van de capitulatie intact: Hun sterkte bedroeg 69.000 man op
Java, 70.000 op Sumatra, 170.000 in Grote Oost. Tot eind-september hadden de Japanners de Indonesische revolutie
gewelddadig kunnen onderdrukken. Hun moreel en discipline was goed. Slechts ca 600 Japanners zijn naar
Indonesische kant gedeserteerd, meestal vanwege huwelijk met Indonesische vrouw.

3. Britten en Nederlanders.
Nederland bezat nauwelijks machtsmiddelen. In Australië waren 2 KNIL-bataljons, welke geholpen hebben bij de invasies
van Tarakan en Balikpapan door Australische troepen in 1945. De Nederlands-Indische regering onder Van Mook bevond
zich te Brisbane. Bevelhebber Strijdkrachten was Helfrich, te Colombo (Ceylon). Australiërs en Van Mook vielen onder
het Amerikaans bevelsgebied: SWPA, waar ook Java, Borneo en Grote Oost onder vielen. MacArthur was daarvan bevelhebber,
zeer pro-Nederlands, met goede contacten met Van Mook. Hij maakte plannen voor de verovering van Java vanuit Borneo: de
code naam hiervoor was Operation MONTCLAIR.

Helfrich was zeer pro-Brits, evenals de Nederlandse regering in Londen. Helfrich viel onder Admiraal Lord Louis Mountbatten,
en het zg. SEAC-Theater. Sumatra en Malaka vielen onder SEAC. In 1943-1944 twas het ouwtrekken tussen Van Mook en
Gerbrandy, of Ned.Indië nu in zijn geheel onder SWPA of SEAC zou moeten vallen. De Ned. Regering had voorkeur voor SEAC,
Van Mook voor de SWPA. Uiteindelijk beslisten de Amerikanen begin-1945: Roosevelt was niet bereid Amerikaanse soldaten
te laten sneuvelen voor de herovering van een Nederlandse kolonie. Tegen zijn zin moest MacArthur Ned.Indië aan SEAC
overdragen. Hij werd gecompenseerd door hem Opperbevelhebber te maken van alle Geallieerde Legers in de Pacific:
Supreme Commander Allied Powers (SCAP).

Eind-Juli 1945 vond de topconferentie van Potsdam plaats. De datum van transfer van Ned.Indië werd bepaald op 15 augustus
1945! Geen Nederlands protest hiertegen.
Mountbatten had met het 14e Brits-Indische Leger net Burma heroverd op de Japanners. Zijn volgende operatie was operatie-
ZIPPER: de herovering van Malaka en Singapore. Hij had echter veel minder divisies en (varend) materieel als de Amerikanen.
Mountbatten pleegde overleg met de staf van Van Mook. Hij had geen Intelligence over Java en Sumatra. Van Mook cs. vertelden
hem, dat zijn troepen met gejuich zouden worden begroet door de Indonesiërs. Naar de Nederlandse Inlichtingendienst NEFIS
werd niet geluisterd. Die wist door ontvangst van Indonesische radio-uitzendingen en ontvoering van vissers door duikboten en
Catalina’s dat er iets broeide. Dat er circa 2 miljoen getrainde, maar ongewapende Indonesische jongeren klaar stonden, wist
de NEFIS echter niet, de Britten ook niet. Mountbatten had 6 Brits-Indische divisies ter beschikking, die ingezet werden
op Malaka, Singapore, Brits-Noord-Borneo, Hongkong, Siam en Frans Indo-China. Voor Java en Sumatra werd 1 divisie geoor-
merkt, die door gebrek aan landingsvaartuigen pas eind-september in Batavia kon landen.

De positie van de burger-interneringskampen was de Geallieerden onbekend. Daarom sprongen vanaf 7 september
RAPWI-parachutistenteams boven Batavia, Bandoeng, Semarang en Soerabaja. Zij hadden een humane missie: localisatie
kampen, regelen voedsel en medicijnen, zoals hun naam aangaf. (Recovery of Allied Prisoners of War and Internees). Er was
dus geen duidelijke Britse militaire presentie. De Japanners waren daarover teleurgesteld, de Indonesiërs opgetogen!

Op 15 september 1945 arriveerden de eerste Britse en Nederlandse oorlogsschepen in Batavia. De stad was geheel in Indo-
nesische handen, overal roodwitte vlaggen en leuzen. Vrijgekomen Britse officieren (waaronder Laurens van der Post)
informeerdn Mountbatten over de ware situatie op Java, evenals zijn vrouw Lady Mountbatten die de kampen bezocht. Mountbatten
besluit daarop met de Indonesische regering samen te werken, tegen de zin van de Nederlandse regering. Op 29 september
komt de Britse bevelhebber Generaal Christison in Batavia aan met de voorhoede van de 23e Brits-Indische Divisie. Christison
houdt een radio-rede, waarin hij stelt met de Indonesiërs te willen samenwerken voor orde en rust, en er alleen op uit te
zijn om de Japanners te ontwapenen en de krijgsgevangenen te evacueren. Vandaar ook de RAPWI. De Indisch-Neder-
landse buitenkampers zijn geen Internees, maar worden aangeduid als IFTU:”Inhabitants Friendly to us”. De Britten maken
dus een racistisch onderscheid tussen de totoks in de Japanse interneringskampen en de Indo’s buiten die kampen. Van Mook
cs zijn geschokt over de toespraak van Christison met de facto erkenning Indonesische Staat!

De Japanners maakten hun capitulatie pas bekend op 23 augustus 1945. Daarna gingen de kampen open. Er zijn veel “bolos-
sers”, van de circa 90.000 geinterneerden gaat 10.000 op stap, op zoek naar vrouwen en kinderen. De treinen rijden over
heel Java. Oudere Indonesiërs zijn over het algemeen absoluut niet vijandig, met uitzondering van de vooroorlogse Nationa-
listen en Communisten Tot begin-october reizen ex-geinterneerden vrijelijk tussen de kampen om ouders/echtgenoten te
zoeken en te vinden. Vanaf eind-september evacueert de RAPWI zelfs circa 3000 geinterneerden uit Semarang naar Soerabaja.

Midden-september vinden de eerste incidenten plaats. Jongens uit de kampen, bolossers en Indo-jongeren verscheuren pam-
fletten en oproepen van de pemoeda’s. Op 19 september vindt het vlag-incident bij het Oranje-hotel in Soerabaja plaats,
en een demonstratie op het Koningsplein in Batavia. Pemoeda’s gaan nu op wapenjacht: veel Japanse slachtoffers. Zij die geen
wapen hebben, rusten zich uit met de bambu runcing en kapmessen . Criminele elementen slaan aan het rampokken van
Indo-Europeanen. Gevangenissen worden opengezet. Gewapende strijdgroepen beginnen met geisoleerde moorden van
Indo’s in stadskampongs, vooral in Batavia. Er ontstaat een tegenreactie door Indo-jongeren onder leiding van oudere
ex-KNIL-Ambonezen. Er vormen zich Nederlandse strijdgroepen, wat leidt tot felle botsingen vooral in Batavia. De Brits-Indische
Brigade in Batavia blijkt onbetrouwbaar: Brits-Indische soldaten interfereren niet bij relletjes. Ze kijken alleen maar toe.
Het machtsvacuum buiten Batavia groeit alleen maar. Ook Japanners komen in de knel.Op 10 october 1945 grijpt generaal Mabuchi
in: de Japanners vegen Bandoeng schoon! Op 17 october komen de eerste Brits-Indiërs pas daar aan. In Semarang grijpt majoor
Kido gewapenderhand in op 15 october, en jaagt de pemuda weg.Op 19 october kwam het eerste Brits-Indische bataljon aan in
Semarang. Het bleek veel te zwak om de pemoeda het hoofd te bieden, en werkte nauw samen met de Japanners van
Kido. In gezamenlijke acties werd opgerukt tot Magelang, en de bewaking van Ambarawa/Banjoebiroe overgenomen.

Geheel anders is de situatie in Soerabaja. Gewapende Indonesische strijdgroepen vallen tussen 30 september en 3 october de
Japanse arsenalen aan, die een voor een worden overgenomen. De Japanners bieden nauwelijks weerstand. Op basis van de
toespraak van Christison besluit het Japanse hoofdkwartier te Batavia de garnizoenen te bevelen om wapens over te dragen
aan de politie, en samen met hen de orde en rust te bewaken. Vooral in Soerabaja is de buit enorm: genoeg geweren en zwaar
materiaal, inclusief tanks en artillerie, om 2 divisies te bewapenen. De Japanse bataljons te Poerwokerto en Soerakarta op midden-
Java worden ontwapend, evenals het bataljon te Malang. Het meest volledig is de ontwapening der Japanners te Soerabaja. Vanaf
10 october hebben de Indonesiërs de stad volledig in handen.

Rond 10 october begint het vermoorden van ongewapende Indo-vrouwen en kinderen op het platteland van Java door bendes
gewapende pemoeda. Op west-Java te Depok, in midden-Java in Slawi en Tegal, in Oost-Java te Toempang bij Malang. De Indo-
nesische regering vreest voor haar reputatie in het buitenland. Haar enige machtsmiddel is echter de Indonesische politie. Er
is geen centraal Leger! Waarschijnlijk rond 12 october beveelt Hatta de politie om alle Indo- en Nederlandse geboloste mannen en
jongens gevangen te zetten in de nu lege gevangenissen. Dit gebeurt heel georganiseerd: de politie heeft lijsten met namen. In Soe-
rabaja loopt dit op 14 october (“Bloedige Maandag”) vreselijk uit de hand. Honderden mannen en jongens worden in de Simpang-
club afgeslacht. De overigen worden afgevoerd naar de Kalisosok-gevangenis. Tussen 14 en 18 october worden over heel Java
alle Nederlandse mannen en jongens gearresteerd; vrouwen en kinderen volgen vrij snel daarna in verband met de voedselboycott en
hun eigen veiligheid. In sommige gevallen in midden-Java vinden deze interneringen pas midden-november plaats. Meer dan
70.000 Nederlandse mannen, vrouwen en kinderen worden aldus geinterneerd.

Waar blijven de Britten en Nederlanders? Zoals gezegd, sturen de Britten slechts een Brits-Indische Divisie naar Java, een andere,
de 25e Brits-Indische Divisie, naar Sumatra. Bovendien gaan zij alleen naar zg. “key areas”: Batavia, Bandoeng, Semarang, en Soe-
rabaja. Op Sumatra zijn dat Medan, Padang en Palembang. Hun opzet daar is in feite de bewaking en evacuatie van de internerings-kampen. Tot verbijstering van de Nederlanders laten zij het Indonesische burgerlijk bestuur volledig intact! Zoals hierboven aangegeven, grijpen zij ook niet in bij rellen.

De Nederlanders hebben geen machtsmiddelen. Van Mook is op 3 october in Batavia. Helfrich zit er dan al twee weken, en is
begonnen om de KNIL- bataljons in Balikpapan en Tarakan naar Batavia over te vliegen en te varen met KNIL-vliegtuigen en KPM-schepen. Dit tegen de uitdrukkelijke instructies van de Britten in. Te Batavia wordt het Xe Bataljon gevormd uit Indo-jongeren en Ambonezen, in Bandoeng het XV Bataljon, het latere Ve Bataljon Andjing Nica. Beide strijdgroepen redden zoveel mogelijk Indo’s uit geisoleerde posities. Tegen Indonesische jongeren wordt buitengewoon wreed opgetreden.

Voor elke gedode Nederlander worden drie Indonesiërs doodgeschoten.
Het geheel heeft de karaktertrekken van een verbeten burger-oorlog. Indo’s weten, dat hun voortbestaan op het spel staat. Christison ziet dit ondisciplinaire gedrag aan, en vraagt Mountbatten om geen Nederlandse troepen meer op Java toe te laten. Hij vergeet daarbij, dat dit optreden het gevolg is van het niet-ingrijpen van zijn Brits-Indische troepen, Uit Nederland zijn inmiddels enkele bataljons OVW’ers onderweg, uit Amerika de goedgewapende, gedisciplineerde Mariniersbrigade.
In de krijgsgevangen-kampen in Thailand en Indo-China worden KNIL-militairen na een summiere keuring weer onder de krijgs-
tucht geplaatst en bewapend. Er zijn geen schepen om ze naar Java te brengen.
De Amerikanen brengen 9000 KNIL-krijgsgevangenen uit Japan over naar Manila, waar zij met Britse vliegkampschepen van de (Britse) Eastern Fleet naar Balikpapan worden gebracht. Nederland staat voor het blok.


BERSIAP Hoofdstuk 2

Eind-october is de Bersiap op zijn hoogtepunt. Geheel Java kolkt en kookt van nationalistische opwinding. De Britten zijn nu aan
de beurt om daarvan het effect te ondervinden. Daartoe gaan wij eerst naar Soerabaja, en daarna naar Semarang.

In de middag van de 24e october 1945 arriveerde de Brits-Indische 49e Brigade van de 23e Infanteriedivisie in de haven van Soe-
rabaja. De volgende dagen zwermden zij uit over Soerabaja. Zij werden uiterst koel ontvangen. Op de 27e wierpen Britse
Dakota’s pamfletten uit, waarin de pemoeda’s werd gesommeerd, voor 30 october hun wapens in te leveren.
Dr. Moestopo, de Indonesische bevelhebber, overlegde hierover met de Britse Brigade-commandant Mallaby. Deze wist niets van de tekst van de pamfletten, maar stelde dat hij zich aan de inhoud gebonden achtte. Om 1400 uur op de 28e october brak de hel los: alle dertig, nogal geisoleerde, Brits-Indische posten in de gehele stad werden tegelijk aangevallen. Dat gebeurde ook met het derde
Goebeng-transport van die dag: circa 400 vrouwen en kinderen onder escorte van dertig Mahratta’s vertrokken om vier uur van
Goebeng naar het kamp “De Wijk” in Darmo. Op de Embong Sonokembang en de Palmenlaan-Zuid vielen zij in een hinder-
laag. De Mahrattas hebben het convooi vrijwel tot de laatste man verdedigd, de commanderend officier kwam om het leven
met zijn mannen. De overmacht was te groot. Circa 100 vrouwen en kinderen kwamen om.
Ook elders in de stad werden circa 20 Brits-Indische posten onder de voet gelopen. Mallaby vroeg dringend om de overkomst van Soekarno, die op de 29e ook kwam. Soekarno bereikte een wapenstilstand, waardoor de Britten hun bedreigde posten konden evacueren naar het kamp De Wijk en de haven. Nauwelijks was hij weg, of er braken opnieuw rellen uit. Mallaby begaf zich naar het Internatio-gebouw aan het Willemsplein bij de Rode Brug om te bemiddelen. Daar werd hij door een extremist vermoord. Opnieuw leidde dit tot verwoedde gevechten. De Britten zwoeren wraak.

Er ontstond een stilte voor de storm. De Britten gebruikten die om vrouwen en kinderen uit het kamp De Wijk naar de haven
over te brengen, en om verse troepen aan te voeren. Er werd nu een gehele divisie aangevoerd: de 5e Brits-Indische Infanterie-
divisie. Deze telde ook enkele bataljons Gurkha’s. De 49e Brigade bestond uit Mahratta’s en Rajputs, maar had geen Gurkha’s. Ge-
neraal Mansergh stelde op 9 november de Indonesiërs een ultimatum: ontwapenen of de strijd. In de nacht van 9 op 10 no-
vember bevrijdde Jack Boer de 2386 Nederlandse gevangenen in de Kalisosok-gevangenis, met nog 22 Nederlandse vrouwen. De
bronnen zijn echter niet eensluidend over deze actie. In mijn boek geef ik de diverse versies. Zo bestaat er veel verwarring over de
rol van Jack Boer, van de Gurkha’s, en van de Britten op de volgende ochtend.

Want om 0600 uur op 10 november vielen de Britten de stad aan vanuit de haven. De Indonesiërs hadden drie hoofdweerstands-
lijnen ingericht, en vochten als leeuwen. De strijdgroepen waren goed bewapend en fanatiek. De Hizbollah en een Moluks-Islami-
tische groep vochten met ware doodsverachting. De Britten moesten straat na straat, gebouw na gebouw, veroveren, en hebben
er drie weken over gedaan om de stad te heroveren. Hele kampongs werden in brand gestoken. Op 1 december bezaten zij een
lege stad: vrijwel iedereen was gevlucht. De Indonesiërs namen ook bijna 10.000 Indo-Europeanen mee, die opgesloten wer-
den op suikerfabrieken ten Zuiden van Soerabaja: Soemobito, Brangkal, Tjeweng en Dinojo.

De gevolgen van de slag om Soerabaja waren ingrijpend. Militair verloren de Britten 400 man, de Indonesiërs 16.000 man, maar ook
alle zware wapens en veel lichte wapens. Militair hadden zij de hele eerste helft van 1946 nodig om zich te hergroeperen en
te consolideren. Maar ook de Britten waren aangeslagen. Een voorgenomen opmars naar Malang ging niet door. De aldaar geinter-
neerde Nederlanders zouden nog een jaar moeten wachten op hun bevrijding. Politiek hadden de Indonesiërs bewezen, dat zij
bereid waren tot grote offers voor hun onafhankelijkheid. De Britten kwamen daarom tot de conclusie, dat er onderhandeld moest
worden met de Republikeinen, eindigend met hun terugtrekking uit dit wespennest. Voor de Indonesiërs zou 10 november een na-
tionale feestdag worden, hari Pahlawan, en Soerabaja zou de eretitel krijgen van Kota Pahlawan.

In Midden-Java werd onder de nieuwe legercommandant Soedirman de PETA-bataljons geconsolideerd met de strijdgroepen tot
de TRI, de Tentara Republik Indonesia. Deze trad verbazend effectief op: midden-november moesten de Britten onder militaire druk
hun posten terugtrekken uit Magelang, waarbij 2500 Indo-Europeanen aan hun lot werden overgelaten. Bij hun terugtocht naar
het noorden moesten zij de ene hinderlaag na de andere doorbreken. Op de avond van 25 november kon op het nippertje voor-
komen worden, dat 1600 vrouwen en kinderen in het Touwslagerskamp te Ambarawa door de TRI werden uitgemoord. De vier kam-
pen aldaar en de twee kampen te Banjoebiroe werden verdedigd door Nederlandse jongens, Britse en Brits-Indische militairen
en Japanse militairen van het Kido-bataljon, maar de Indonesische overmacht was te groot. Tussen 26 november en 4 december
werden onder Indonesisch vuur de zes kampen geevacueerd naar Semarang. Ambarawa en Oengaran vielen in Indonesische handen.
Op 10 december stonden zij voor Semarang. Het was een klinkende Indonesische overwinning.

Deze had nog groter kunnen worden, als de Britten hun oorspronkelijke plan hadden uitgevoerd, om Semarang op te geven.
Onder zware Nederlandse druk bleven zij, waarbij het Kido-bataljon zij aan zij met de Britten bleef strijden tegen de Indonesiërs totdat zij in maart 1946 door de eerste Nederlandse troepen werden afgelost.

De tol van de Bersiap aan doden is nog steeds niet bekend. Er zijn 3600 (Indische) Nederlanders gedood en daarna geïdentificeerd,
maar er zijn er meer dan 20.000 ontvoerd, en niet meer teruggekomen.
Aan de kant van de Indonesiërs zijn er tienduizenden doden gevallen, voor het merendeel heel jonge levens. De Japanners verloren ca 1000 doden, de Britten en Brits-Indiërs 660 gedode militairen.

5. De Britse blokkade van Nederlandse troepen.
Zoals hierboven aangegeven is een van de grootste frustraties van deze periode, dat de Britten weigerden, om Nederlandse troepen
toe te laten tot Java en Sumatra. De reden hiervan was, dat Mountbatten hierdoor hoopte te bereiken, dat de Nederlandse regering
zou gaan onderhandelen met de Republikeinen. Hij wist door zijn politieke connecties dat de tijd van het kolonialisme definitief voorbij was.
Hijzelf had onderhandeld met Burmese collaborators en het Burmese leger doen overlopen naar de Britten in 1944. (Aung San!) Amerika en de Sovjet-Unie waren de grote overwinnaars van WO II, zij domineerden de UNO, en beiden waren anti-koloniaal.
Hij misbruikte dus de Nederlandse militaire zwakte om van hun kant concessies af te dwingen, erop rekenend, dat de weinige
Brits-Indische troepen in samenwerking met de Indonesiërs voor rust en orde zouden kunnen zorgen.

Hij had echter niet gerekend op de Nederlandse stijfkoppigheid. De Nederlandse regering en het voorlopig parlement hadden abso-
luut geen kijk op wat er in bezet Indië was gebeurd. Soekarno cs werden als Japanse collaborators gezien, waar Van Mook absoluut niet mee mocht onderhandelen. De regering was bereid om de Indonesiërs in Rijksverband een dominionstatus aan te bieden, leidende tot volledige zelfstandigheid in 30 jaar. Maar de Indonesiërs wensten de Merdeka Nu!, en werden daarin gesteund door de Britse dominions Australië en Brits-Indië. Dit laatste dominion vond het bovendien maar niets, dat haar troepen op Java ingezet werd om de Nederlandse kolonie te herstellen. Van Mook werd daardoor in een onmogelijke positie geplaatst. Hij mocht niet onderhandelen met Soekarno, maar wel met zg. “gematigde natiuonalisten” als Shahrir.

Inmiddels was Nederland aan het mobiliseren. Er zouden 27 lichte Infanteriebataljons naar Indië worden gezonden, voornamelijk
OVW’ers. De Grondwet werd veranderd, om ook dienstplichtigen naar Indië te kunnen zenden. Midden-november naderden schepen
met de eerste bataljons Java, maar werden door de Britten teruggestuurd naar Malaka. In Thailand werden drie bataljons geformeerd, die vanaf Januari 1946 klaar stonden. Krijgsgevangene uit Japan werden via Manila naar Borneo overgebracht, om daar de Australiërs af te lossen. Borneo en de Grote Oost waren vanaf december 1945 weer geheel in Nederlandse handen. Uit Amerika naderden twee schepen met de volledig bewapende Mariniersbrigade, 5000 man die zo ingezet hadden kunnen worden. Ook zij werden naar Malaka gedirigeerd.

In december beschouwden de Britten hun militaire positie opnieuw. Batavia was nog steeds niet veilig, evenmin als Bandoeng. Se-
marang was bijna door de Indonesiërs ingenomen, Soerabaja een slagveld. De Japanners waren nog niet ontwapend, in het binnen-
land zaten nog duizenden geinterneerden. Meer Brits-Indische of Britse militairen konden niet ingezet worden. De eerste verkie-
zingen in Brits-Indië wezen naar een burgeroorlog tussen Hindoe’s en Islamieten, die ook het Brits-Indische leger uiteen zou doen
vallen. Dat leger was zonder meer al niet effectief gebleken, behalve de Gurkha’s, maar dat waren geen Brits-Indiërs, maar Nepale-
zen. Er zat dus niets anders op, dan toch de Nederlandse militairen toe te laten, maar alleen als er onderhandeld werd. Nederland
speelde het spel mee: op de conferentie op de Hoge Veluwe begin-1946 werden verdere onderhandelingen afgesproken. Britse een-
heden werden teruggetrokken, en vanaf maart 1946 vervangen door Nederlandse eenheden. Een probleem bleef Sumatra. Daar
werden de olievelden bewaakt door gewapende Japanners, en de drie enclaves door Britse troepen. Nederland bezat niet genoeg
troepen om de Britten te vervangen, en smeekte de Britten zolang op Sumatra te blijven. In een half jaar tijds was de Britse houding
totaal omgeslagen: van een verbod tot binnenkomst van Nederlandse troepen tot een vaandelvlucht van diezelfde troepen, onafhan-
kelijk of zij door Nederlanders afgelost konden worden.

Het concept-accoord van Linggadjati werd tot opluchting van de Britten op 16 november 1946 getekend, waarna de Britten zonder
al te veel gezichtsverlies Nederlands-Indië op 30 november 1946 verlieten, en aan de Nederlanders lieten. We waren weer baas
in huis, maar de vraag was, of dat ook “eigen” huis was.

6. Samenvatting en Conclusies.

De Bersiap-periode kende een aantal fasen.

In de eerste fase, van 17 augustus tot midden-september, was het rustig. Men wacht-
te de komst der geallieerden af. De treinen reden, Nederlandse geinterneerden gingen op zoek naar hun familie. De Indonesiërs na-
men de hogere bestuursfuncties over van de Japanners, en runden de facto een onafhankelijke staat. Deze werd van buiten be-
dreigd door terugkerende Nederlandse Gezagsdragers.

De tweede fase is de periode van 15 september tot 14 october. Jongeren gaan georganiseerd de straat op, zoeken wapens,
hangen vlaggen uit, plakken Makloemats op, en molesteren Japanners. De houding tegenover Europeanen wordt vijandig, er
komen vechtpartijen met Nederlandse strijdgroepen (Indo’s). Dat resulteert in een voedselboycott van Indo’s na 5 october, wat
tot meer geweld leidt. Rampokkers slaan hun slag. De eerste moorden op Indo’s vinden plaats.

De derde fase is de meest gewelddadige fase, ruwweg van 14 october tot 1 december. In Bandoeng en Semarang grijpen de Japan-
ners in. In Soerabaja en Malang worden hun troepen ontwapend. Vanaf 14 october worden Europese mannen en jongens opge-
sloten onder vaak mensonterende omstandigheden, later gevolgd door vrouwen en kinderen. Reizen is onmogelijk. De Britten grij-
pen in, maar blijken in Midden-Java te zwak. Soerabaja gaat bijna verloren, maar de Britten brengen daar uiteindelijk de Indonesiërs
een zware slag toe. In Batavia en Bandoeng gaat de bersiap door tot in maart 1946.

De vierde fase is die van 1 december tot 1 mei 1946. Britten en Indonesiërs likken hun wonden.
Nasoetion consolideert de strijdgroepen in West-Java, Soedirman in midden-Java. Er wordt eindelijk onderhandeld tussen Nederlanders en Republikeinen, onder zware Britse druk. De Indonesiërs beginnen de evacuatie van Japanners uit hun zelfinterneringskampen, en van de geïnterneerden in de bersiap-kampen. De Japanse evacuatie is in juli 1946 afgehandeld, die van de geinterneerden zal doorlopen tot mei 1947. Vanaf maart 1946 worden weer Nederlandse troepen toegelaten tot Java. De eigenlijke Bersiap is daarmee wel afgelopen.

Wat zijn de oorzaken van de Bersiap?
Het zijn er vele. We noemen:

- de Japanse indoctrinatie van de Indonesische Jeugd tijdens de bezetting.
- de overdracht van Ned.Indië van SWPA naar SEAC op 15 augustus 1945.
- de ontwapening van PETA en Hei-ho door de Japanners na 17 augustus 1945.
- de Japanse zelf-internering.
- De lage prioriteit welke de Britten aan Java gaven, mede op basis van Nederlandse adviezen.
- De slechte inzetbaarheid van de weinig-gemotiveerde Brits-Indische troepen.
- De starre Nederlandse houding tegenover de Republiek.
- Het tegenhouden van de Nederlandse troepen door de Britten.
- De verklaring van Generaal Christison op 29 september 1945.

Mijn eigen conclusie is, dat de Indonesische regering zo snel mogelijk een standbeeld voor Lord Louis Mountbatten dient op te
richten. Meer nog dan de Japanners is hij een der vaders van de Indonesische onafhankelijkheid. Uiteraard had hij gelijk met zijn
visie, dat het kolonialisme passé was. Hij onderkende te laat, dat het de Nederlandse regering nog 4 jaar en duizenden doden zou
kosten, om tot dat inzicht te komen. Vooral zijn besluit, om geen Nederlandse troepen toe te laten, valt te kritiseren, omdat dat
levens van burgers en militairen gekost heeft.

Oproep: Ik ben nog steeds op zoek naar feiten en gegevens. Zo is er heel weinig bekend over het lot van Indische Nederlanders
in de residenties Rembang en Bodjonegoro. Mocht U aanvullende informatie hebben op de hierboven genoemde onderwerpen,
dan zou ik daarover graag een gesprek met U hebben, of daarover corresponderen.

H. Th. Bussemaker,
H. de Grootlaan 16,
2105 TN Heemstede.
Telefoon (023) 5280070
E-mail: h.bussemaker@planet.nl